يورپ جي تاريخ ۾ ڪجهه اهڙا واقعا به گذريا آهن، جن جا راز ڪيترن ئي سالن تائين دفن رھيا. هنگري جو ناديريو ڳوٺ به اهڙي ئي هڪ پراسرار ڪهاڻي سان جڙيل آهي، جتي 20هين صدي جي شروعات ۾ ڪيترين ئي عورتن تي پنهنجن مڙسن ۽ خاندان جي مردن کي زهر ڏئي قتل ڪرڻ جا الزام لڳا.
رپورٽن موجب 1911ع کان 1929ع جي وچ ۾ هن ڳوٺ ۾ 50 کان وڌيڪ مردن جي موت جا ڪيس سامهون آيا. انهن واقعن ۾ ملوث قرار ڏنل عورتن کي بعد ۾ ”اينجل ميڪرز“ جي نالي سان سڃاتو ويو.
ڪجهه اندازن موجب هن علائقي ۾ زهر ڏئي ماريل ماڻهن جو انگ 300 تائين به ٻڌايو ويو آهي، پر تاريخدانن موجب اصل انگ بابت مڪمل يقين سان ڪجهه چوڻ ڏکيو آهي.
هڪ دائي، جنهن تي مرڪزي ڪردار جو الزام لڳو
هن معاملي ۾ سڀ کان وڌيڪ ذڪر زوزانا فازيڪاش نالي هڪ دائي جو ملي ٿو، جيڪا 1911ع ۾ ناديريو ڳوٺ ۾ آئي هئي.
ان وقت ڳوٺ ۾ نه ڪو ڊاڪٽر موجود هو ۽ نه ئي طبي سهولتون عام هيون. دائي هجڻ سان گڏ فازيڪاش کي دوائن ۽ ڪجهه ڪيميائي شين بابت به ڄاڻ هئي، جنهن سبب ڳوٺ جون عورتون پنهنجن مسئلن لاءِ سندس مدد وٺنديون هيون.
بي بي سي جي هڪ پراڻي ريڊيو ڊاڪيومينٽري ۾ ڳوٺ جي رهواسڻ ماريا گونيا ٻڌايو هو ته عورتون پنهنجا ذاتي ۽ گهريلو مسئلا به فازيڪاش سان ونڊينديون هيون.
رپورٽن ۽ عدالت ۾ سامهون آيل شاهدين موجب ان وقت ڪيترين عورتن کي مڙسن طرفان تشدد، بدسلوڪي ۽ جنسي زيادتي کي منهن ڏيڻو پوندو هو.
شاديون، تشدد ۽ طلاق جو نه هجڻ
ان دور جي سماجي حالتن جو ذڪر ڪندي ماريا گونيا ٻڌايو ته ڪيترين ڇوڪرين جون شاديون خاندانن طرفان طئي ڪيون وينديون هيون ۽ ڪڏهن ڪڏهن سندن شادي عمر ۾ گهڻو وڏن مردن سان ڪئي ويندي هئي.
ان وقت طلاق جو رواج يا قانوني رستو به موجود نه هو. نتيجي ۾ جيڪڏهن ڪنهن عورت کي مڙس طرفان تشدد يا بدسلوڪي کي منهن ڏيڻو پوندو هو ته ان لاءِ شادي ختم ڪرڻ جو رستو انتهائي محدود هو.
فازيڪاش بابت اهو به ٻڌايو وڃي ٿو ته هوءَ غيرقانوني حمل ضايع ڪرڻ ۾ عورتن جي مدد ڪندي هئي ۽ ان سلسلي ۾ مٿس ڪيس پڻ هليو، پر کيس سزا نه ڏني وئي.
انهن حالتن سبب ڪيترين عورتن جو فازيڪاش تي اعتماد وڌندو ويو.
زهر ڏيڻ جو سلسلو ڪيئن شروع ٿيو؟
رپورٽن موجب 1911ع ۾ پهريون زهر ڏيڻ وارو ڪيس سامهون آيو. ان کانپوءِ ايندڙ تقريبن 18 سالن دوران ڪيترن ئي مڙسن ۽ خاندان جي مردن جي موت جا واقعا ٿيندا رهيا.
ان دور ۾ پهرين عالمي جنگ ۽ آسٽرو-هنگري سلطنت جي ٽٽڻ سبب علائقي ۾ به وڏي سماجي ۽ سياسي افراتفري هئي.
مختلف مردن جي موت کانپوءِ کين ڳوٺ جي قبرستان ۾ دفن ڪيو ويندو رهيو، جڏهن ته ڪيترن ئي سالن تائين انهن موتن بابت باقاعده جاچ نه ٿي.
آهستي آهستي ناديريو کي ”قاتلن جو ڳوٺ“ چيو وڃڻ لڳو.
قبرون کوٽيون ويون ته آرسينڪ مليو
1929ع ۾ پوليس آخرڪار انهن پراسرار موتن جي جاچ شروع ڪئي.
اختيارين ڪجهه قبرون کوٽيون ۽ لاشن جي جاچ ڪرائي. ان دوران هڪ اهم ثبوت سامهون آيو، جيڪو آرسينڪ هو.
تحقيق ڪندڙن جو خيال هو ته ڪيترن ئي ماڻهن کي آرسينڪ ذريعي زهر ڏنو ويو هو.
فازيڪاش جو گهر به جاچ جو مرڪز بڻيو، ڇاڪاڻ ته الزام هو ته زهر ڏيڻ لاءِ استعمال ٿيندڙ محلول اتي تيار ڪيو ويندو هو.
پوليس پهتي ته فازيڪاش ڇا ڪيو؟
19 جولاءِ 1929ع تي پوليس اهلڪار فازيڪاش جي گرفتاري لاءِ سندس گهر پهتا.
ماريا گونيا جي بيان موجب فازيڪاش کي اندازو ٿي ويو هو ته هاڻي سندس گرفتاري ٿيڻ واري آهي. پوليس جي گهر پهچڻ کان اڳ ئي هوءَ فوت ٿي چڪي هئي.
رپورٽ موجب هن اهو ئي زهر پي ورتو، جيڪو مبينا طور تي ٻين کي زهر ڏيڻ لاءِ تيار ڪيو ويندو هو.
26 عورتن خلاف ڪيس
فازيڪاش جي موت باوجود معاملو اتي ختم نه ٿيو.
1929ع ۾ رياست جي گاديءَ واري هنڌ سيلينڪ ۾ 26 عورتن خلاف ڪيس هليو.
انهن مان اٺ عورتن کي موت جي سزا ٻڌائي وئي، جڏهن ته ٻين کي قيد جون سزائون مليون. انهن مان ست عورتن کي عمر قيد جي سزا ڏني وئي.
تنهن هوندي به سڀني عورتن پنهنجو ڏوهه قبول نه ڪيو ۽ انهن قتلن جي اصل سبب بابت اڄ تائين مختلف نظريا موجود آهن.
قتلن جو اصل سبب ڇا هو؟
تاريخدانن موجب انهن واقعن جا سبب مڪمل طور واضح نه ٿي سگهيا آهن.
ڪجهه تحقيقن ۾ غربت، لالچ، گهريلو تشدد، مڙسن کان آزادي حاصل ڪرڻ جي خواهش ۽ ان وقت جي سماجي حالتن کي ممڪن سببن طور بيان ڪيو ويو آهي.
هڪ تاريخدان گيزا چي موجب ڪجهه رپورٽن ۾ اهو به ذڪر ملي ٿو ته پهرين عالمي جنگ دوران جڏهن ڪجهه عورتن جا مڙس جنگي محاذن تي هئا، تڏهن انهن جا لاڳاپا روسي جنگي قيدين سان قائم ٿيا، جن کي علائقي ۾ زرعي ڪم لاءِ آندو ويو هو.
جڏهن مڙس واپس آيا ته ڪجهه عورتن لاءِ اڳ ۾ حاصل ٿيل آزادي واري زندگي ٻيهر تبديل ٿيڻ ڏکيو ٿي سگهي ٿي. پر تاريخدانن موجب اهو صرف هڪ ممڪن نظريو آهي، قطعي ثابت ٿيل سبب نه.
ڇا ناديريو ئي واحد ڳوٺ هو؟
هن معاملي جو هڪ ٻيو حيران ڪندڙ پاسو اهو آهي ته ممڪن آهي ته اهڙا واقعا رڳو ناديريو تائين محدود نه هئا.
ويجهي شهر تيساڪورت ۾ پڻ ڪجهه قبرون کوٽيون ويون، جتي لاشن ۾ آرسينڪ جا نشان مليا، پر انهن موتن بابت ڪنهن کي سزا نه ڏني وئي.
ڪجهه تاريخي اندازن ۾ سڄي علائقي ۾ زهر ڏئي ماريل ماڻهن جو تعداد 300 تائين ٻڌايو ويو آهي، پر هن انگ بابت به مڪمل تاريخي اتفاق موجود ناهي.
ناديريو جي واقعن بابت اڄ به ڪيترائي سوال جواب طلب آهن، پر مقامي شاهدين موجب انهن پراسرار زهر ڏيڻ وارن واقعن کانپوءِ ڳوٺ جي مردن جو پنهنجين زالن سان رويو اڳ جي ڀيٽ ۾ گهڻو بهتر ٿي ويو هو.
