خيرپور ( خاص رپورٽ) سنڌ جي محرم واري عزاداري جي منفرد رسمن مان باھ جي ٽانڊن تي ماتم ڪرڻ واري رسم به هڪ آهي. هي رسم خاص طور تي امام حسينؑ ۽ ڪربلا جي شهيدن سان عقيدت ۽ غم جي اظهار طور ادا ڪئي ويندي آهي.
هن رسم ۾ ڪاٺيون ساڙي انهن جا ڳاڙها ٽانڊا وڇايا ويندا آهن، پوءِ عزادار نعرن، نوحن ۽ ماتم سان انهن ٽانڊن تي هلندا يا بيهندا آهن. عزادارن جو عقيدو هوندو آهي ته هي عمل ڪربلا جي مصيبتن ۽ اهل بيتؑ جي تڪليفن جي ياد کي تازو ڪري ٿو. باهه يا ٽنڊن تي ماتم محرم جي نائين يا ڏهين رات سان خاص طور منسوب هوندو آهي.
بيبي بالي جي پڙ خيرپور جي پراڻين عزاداري مرڪزن مان شمار ٿئي ٿي. مقامي روايتن موجب هي رسم ڪيترن ئي نسلن کان جاري آهي ۽ ان جي شروعات ٽالپر دور يا ان کان به اڳ جي عزاداري روايتن سان ڳنڍي وڃي ٿي. ان جي صحيح شروعاتي سال بابت مستند تاريخي رڪارڊ موجود نه آهي. سنڌ ۾ محرم جي ڪيترين رسمن وانگر هي روايت به زباني تاريخ ذريعي نسل در نسل منتقل ٿي آهي. سنڌ ۾ عزاداري ۽ “پڙن” جي روايت ٽالپر دور کان وڏي سرپرستي هيٺ رهي آهي.
سنڌ جي مختلف علائقن ۾ عزاداري جون مختلف صورتون موجود آهن، جن ۾ خيرپور بيبي بالي جي پڙ ۽ ڀرپاسي جا علائقا حيدرآباد جا قديمي پڙ ۽ جلوس، روهڙي ۽ سکر جا ڪجهه عزاداري مرڪز، لاڙڪاڻو، شڪارپور ۽ نوابشاهه جا ڪجهه امام بارگاهه، ڪراچي جي ڪجهه شيعا برادرين جا مرڪز، ڪجهه هنڌن تي زنجير زني، قمه زني، سينه زني ۽ اڱارن (ٽانڊن) تي ماتم جون رسمون پڻ ڏسڻ ۾ اچن ٿيون.
سنڌي ثقافت ۾ “پڙ” صرف جلوس جو نالو نه پر اهو هڪ عزاداري مرڪز هوندو آهي جتان جلوس نڪرندا آهن ۽ جتي نوحه خواني، مجلسون ۽ ماتم ٿيندو آهي. حيدرآباد، خيرپور، سکر ۽ ٻين شهرن ۾ اهڙا سوين قديمي پڙ موجود آهن جن جي تاريخ صدين تي پکڙيل آهي.
هي ڳالهه به ذهن ۾ رکڻ گهرجي ته ٽانڊن تي ماتم يا ٻين خاص رسمن بابت شيعا عالمن ۽ مذهبي ادارن جا مختلف رايا آهن. ڪي ان کي مقامي ثقافتي روايت سمجهن ٿا، جڏهن ته ڪي صرف روايتي سينه زني ۽ عزاداري کي ترجيح ڏين ٿا. تنهن هوندي به سنڌ جي ڪيترن علائقن ۾ هي رسم عقيدت ۽ جذباتي وابستگي جي علامت طور اڄ به جاري آهي.
