کٽمنڊو (انٽرنيشنل ڊيسڪ): نيپال ۾ تباهي مچائيندڙ ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ کانپوءِ ملڪ جي ڪيترن ئي علائقن جو زميني رابطو مڪمل طور ڪٽجي ويو آهي، رستا ۽ پل تباهه ٿيڻ سبب هزارين ماڻهو مختلف هنڌن تي ڦاسي پيا آهن، جڏهن ته اهڙي ڏکي صورتحال ۾ هيليڪاپٽر ريسڪيو آپريشن جو سڀ کان اهم ذريعو بڻجي سامهون آيا آهن. هڪ هفتي دوران فوجي ۽ خانگي هيليڪاپٽرن جي سوين اڏامن ذريعي 4 هزار کان وڌيڪ ماڻهن کي محفوظ هنڌن ڏانهن منتقل ڪيو ويو آهي.
ٻئي طرف ٽريشولي ٿري-اي هائيڊرو پاور منصوبي جي سرنگ اندر ڦاٿل ماڻهن بابت به اهم اڳڀرائي سامهون آئي آهي. بچاءَ واري ٽيم طرفان سرنگ اندر کان هڪ کان وڌيڪ ماڻهن جون آوازون ٻڌڻ جي دعويٰ ڪئي وئي آهي، جنهن کانپوءِ ريسڪيو آپريشن وڌيڪ تيز ڪيو ويو آهي. آوازون ٻڌڻ جي اطلاع متاثر خاندانن ۽ بچاءَ وارن لاءِ نئين اميد بڻجي وئي آهي.
ٻوڏ کانپوءِ پهرين ئي ڏينهن هيليڪاپٽر ريسڪيو آپريشن شروع
نيپال جي وزيراعظم بالين شاهه پارليامينٽ کي ٻڌايو ته اوچتي ٻوڏ اچڻ کان ٿوري ئي دير بعد نيپالي فوج جو پهريون هيليڪاپٽر بچاءَ واري مشن لاءِ روانو ڪيو ويو.
نيپالي فوج جي ترجمان راجارام بسنيٽ موجب ٻوڏ کانپوءِ نقصان جي ابتدائي صورتحال معلوم ڪرڻ ۾ پڻ هيليڪاپٽرن اهم ڪردار ادا ڪيو. پهرين ڏينهن ئي فوج جا 4 هيليڪاپٽر فوري طور اڏام لاءِ روانا ڪيا ويا، جڏهن ته هڪ ايم آءِ-17 هيليڪاپٽر 20 ڊاڪٽرن تي ٻڌل طبي ٽيم کي متاثر علائقي ڏانهن منتقل ڪيو، جتي صبح ساڍي 11 وڳي طبي بنياد قائم ڪيو ويو.
فوجي ترجمان موجب نيپال ۾ ان کان اڳ ڪڏهن به ايتري وڏي پيماني تي هيليڪاپٽرن ذريعي بچاءَ وارو آپريشن نه ڪيو ويو هو.
هڪ هفتي ۾ 4 هزار کان وڌيڪ ماڻهو هوائي رستي بچايا ويا
ٻوڏ کانپوءِ هڪ هفتي دوران فوجي ۽ خانگي هيليڪاپٽرن سوين اڏامون ڪري 4 هزار کان وڌيڪ ماڻهن کي خطرناڪ علائقن مان ڪڍي محفوظ هنڌن تائين پهچايو.
نيپالي فوج موجب رڳو فوج جي نگراني هيٺ 717 اڏامون ڪيون ويون، جڏهن ته مختلف مرحلن دوران ريسڪيو آپريشن ۾ خانگي شعبي جا لڳ ڀڳ 24 ۽ فوج جا 7 هيليڪاپٽر شامل رهيا.
نيپال جي گهرو وزير پڻ هن آپريشن کي ملڪ جي تاريخ جي سڀ کان وڏي بچاءَ وارين مهمن مان هڪ قرار ڏنو آهي.
جڏهن رستا ختم ٿي ويا، هيليڪاپٽر ئي آخري اميد بڻيا
راسوا ضلعي جي چيف ڊسٽرڪٽ آفيسر نريندر پريار موجب ٻوڏ واري ڏينهن منجهند کان اڳ ئي ڪيترن ئي علائقن جا رستا تباهه ٿي ويا هئا ۽ زميني رابطو مڪمل طور ختم ٿي ويو هو.
اهڙي صورتحال ۾ متاثر ماڻهن وٽ مدد حاصل ڪرڻ جا وسيلا تمام محدود رهجي ويا ۽ هيليڪاپٽر ئي انهن تائين پهچڻ جو واحد تيز ذريعو بڻجي ويا.
شروع ۾ ڪيترن ئي هنڌن تي هيليڪاپٽر لاهڻ لاءِ مناسب جڳهه به موجود نه هئي، پر آسمان تي امدادي هيليڪاپٽرن جي اچ وڃ متاثر ماڻهن لاءِ نفسياتي سهارو بڻجي وئي ۽ کين اهو احساس ٿيو ته ريسڪيو ٽيمون کين اڪيلو نه ڇڏينديون.
هاڻي هيليڪاپٽرن جو ڪم رڳو ماڻهن کي بچائڻ تائين محدود ناهي
ريسڪيو آپريشن جي شروعاتي ڏينهن ۾ هيليڪاپٽرن جو بنيادي ڪم ڦاٿل ماڻهن کي بچائڻ، زخمين کي منتقل ڪرڻ ۽ فوجي اهلڪارن ۽ امدادي ٽيمن کي متاثر علائقن تائين پهچائڻ هو.
پر صورتحال اڳتي وڌڻ سان گڏ هيليڪاپٽرن ذريعي امدادي سامان پهچائڻ، لاشون ڪڍڻ ۽ ٻين ضروري خدمتن کي پڻ جاري رکيو ويو.
پائلٽن موجب ڪجهه علائقن ۾ لاشون خراب ٿيڻ شروع ٿيڻ سبب صحت جا خطرا وڌي رهيا هئا، تنهن ڪري انهن کي ”لانگ لائن“ نالي خاص رسيءَ ذريعي هيليڪاپٽرن سان لٽڪائي ٻاهر ڪڍيو پيو وڃي.
تنگ وادين ۾ هڪ ئي وقت هڪ درجن کان وڌيڪ هيليڪاپٽر
ريسڪيو آپريشن دوران پائلٽن کي انتهائي مشڪل فضائي صورتحال کي منهن ڏيڻو پيو. چين جي سرحد ۽ ٽريشولي واري علائقي جي وچ ۾ ڪيترن ئي هنڌن تي هڪ ئي وقت هڪ درجن کان وڌيڪ هيليڪاپٽر اڏامندا رهيا.
تنگ جبلن ۽ وادين ۾ ايترا گهڻا هيليڪاپٽر اڏائڻ غيرمعمولي صورتحال هئي، جنهن سبب پائلٽن پاڻ ۾ ڪجهه حفاظتي اصول طئي ڪيا.
انهن اصولن ۾ وادي اندر اڏام دوران کاٻي پاسي رهڻ، ٻين هيليڪاپٽرن کي پنهنجي پوزيشن بابت اطلاع ڏيڻ ۽ هڪ ٻئي کان مقرر فاصلو ۽ اوچائي برقرار رکڻ شامل هو.
ڊرون به ريسڪيو هيليڪاپٽرن لاءِ نئون چئلينج بڻجي ويا
نيپال جي سول ايويئيشن اٿارٽي موجب ٻوڏ متاثر علائقن ۾ ڪيترن ئي هنڌن تي الڳ ايئرپورٽ موجود نه هئا، تنهن ڪري هيليڪاپٽرن کي ڪاٺمنڊو جي تريڀون انٽرنيشنل ايئرپورٽ سان رابطو رکندي متاثر علائقن ڏانهن موڪليو ويو.
اهي علائقا ”ان ڪنٽرولڊ ايئر اسپيس“ ۾ اچن ٿا، جتي پائلٽن کي زمين، موسم، ٻين جهازن ۽ فاصلي تي پاڻ نظر رکڻي پوي ٿي.
اختيارين موجب ڊرون پڻ هيليڪاپٽرن لاءِ نئون چئلينج بڻجي رهيا آهن، خاص طور تي اهڙي وقت جڏهن ڪيترائي هيليڪاپٽر هڪ ئي علائقي ۾ ريسڪيو آپريشن ڪري رهيا هجن.
تجربيڪار پائلٽن جو اهم ڪردار
نيپال جي ڏکين جبلن ۽ تنگ وادين ۾ هيليڪاپٽر اڏائڻ لاءِ پائلٽن جو تجربو انتهائي اهم ثابت ٿيو.
سول ايويئيشن اٿارٽي موجب سياحت ۽ جبل چاڙهڻ جي موسم دوران ڪاٺمنڊو ۽ لوڪلا جهڙن ايئرپورٽن تان روزانو 150 کان 200 تائين هيليڪاپٽر اڏامون ڪندا آهن، پر ٻوڏ جهڙي هنگامي صورتحال ۾ بچاءَ واري آپريشن کي ترجيح ڏني وئي.
اختيارين واضح ڪيو ته هنگامي حالتن ۾ ڪجهه انتظامي نرمي باوجود اڏام جي حفاظت تي ڪو سمجهوتو نه ڪيو ويو.
سرنگ اندر ڦاٿل ماڻهن بابت اهم اڳڀرائي
هيليڪاپٽرن ذريعي هزارين ماڻهن کي بچائڻ واري آپريشن سان گڏ ٽريشولي ٿري-اي هائيڊرو پاور منصوبي جي سرنگ اندر ڦاٿل ماڻهن کي بچائڻ لاءِ به ريسڪيو آپريشن تيز ڪيو ويو آهي.
بچاءَ واري آپريشن ۾ شامل ماهر ۽ نيپال جي پارليامينٽ جي ميمبر شري رام نيئوپاني سوشل ميڊيا تي دعويٰ ڪئي ته سرنگ اندر کان هڪ کان وڌيڪ ماڻهن جون آوازون ٻڌڻ ۾ آيون آهن.
هن موجب جڏهن بچاءَ ڪندڙن سرنگ اندر موجود ماڻهن کي چيو ته ”گهٻرايو نه، اسان توهان کي بچائي رهيا آهيون“ ته اندر کان جواب ۾ ”ها“ ٻڌڻ ۾ آيو.
نيپال اليڪٽرڪ اٿارٽي جي جوائنٽ مئنيجر سريش رائوٽ موجب ٽريشولي ٿري-اي منصوبي جي سرنگ اندر ڦاٿل ماڻهن جون آوازون ٻڌڻ جي اطلاع ملي آهي.
سندس چوڻ هو ته سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن جي اڳواڻي ڪندڙ فوجي آفيسر ڪرنل گنگا برال پڻ کين ٻڌايو ته سرنگ اندر کان ماڻهن جون آوازون اچي رهيون آهن.
بچاءَ ٽيم سرنگ ۾ 100 ميٽر تائين پهچي وئي
نيپالي فوج موجب بچاءَ ڪندڙ سرنگ اندر داخل ٿي چڪا آهن ۽ لڳ ڀڳ 100 ميٽر تائين اڳتي وڌي ويا آهن.
جڏهن ته سرنگ اندر موجود ملبي ۽ ٻين رڪاوٽن سبب ريسڪيو ٽيمن کي اڳتي وڌڻ ۾ ڏکيائيون پيش اچي رهيون آهن.
فوج ۽ هٿياربند پوليس فورس جون ٽيمون گڏجي سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن جاري رکي رهيون آهن ۽ ڦاٿل ماڻهن تائين پهچڻ لاءِ ملبي کي هٽائڻ جو ڪم تيزيءَ سان ڪيو پيو وڃي.
شري رام نيئوپاني موجب نيپالي فوج ۽ هٿياربند پوليس فورس جون بچاءَ واريون ٽيمون سرنگ اندر داخل ٿي چڪيون آهن ۽ آپريشن کي تيز ڪيو پيو وڃي.
هن چيو ته سرنگ اندر کان ماڻهن جون آوازون ٻڌڻ جي اطلاع اهڙي وقت ۾ اميد جي هڪ ڪرن آهي، جڏهن ريسڪيو ٽيمون سخت رڪاوٽن کي منهن ڏئي رهيون آهن.
نيئوپاني موجب هو پاڻ به گذريل شام تائين انجنيئر جي حيثيت سان واقعي واري هنڌ تي سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن ۾ شامل رهيو.
ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ سبب وڏي تباهي
نيپال ۾ گذريل هفتي آيل تباهي مچائيندڙ ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ سبب وڏي پيماني تي جاني ۽ مالي نقصان ٿيو آهي. رپورٽن موجب فوتين جو انگ 1200 کان وڌي ويو آهي، جڏهن ته ڪيترائي علائقا اڃا تائين قدرتي آفت جي اثر هيٺ آهن.
ٻوڏ سبب ڪيترن ئي هنڌن تي روڊ، پل ۽ ٻيا زميني رابطا تباهه ٿي ويا، جنهن ڪري متاثر ماڻهن تائين زميني رستي امداد پهچائڻ انتهائي ڏکيو بڻجي ويو.
اهڙي صورتحال ۾ هيليڪاپٽرن نه رڳو هزارين ماڻهن کي محفوظ هنڌن تائين پهچايو، پر طبي ٽيمون، امدادي سامان ۽ بچاءَ جو عملو پڻ متاثر علائقن تائين منتقل ڪيو.
ساڳئي وقت ٽريشولي ٿري-اي هائيڊرو پاور منصوبي جي سرنگ مان ٻڌڻ ۾ آيل آوازون هاڻي ريسڪيو آپريشن جي مرڪز بڻجي ويون آهن.
هيليڪاپٽر نيپال لاءِ زندگي، اميد ۽ امداد جي علامت بڻجي ويا
نيپال جي پيچيده جبلن واري جاگرافي، تباهه ٿيل روڊن ۽ زميني رابطن جي بند ٿيڻ سبب هيليڪاپٽر ئي اهڙو وسيلو ثابت ٿيا، جيڪي ڏکين ۽ الڳ ٿلڳ علائقن تائين تيزيءَ سان پهچي سگهيا.
ٻوڏ جي تباهي دوران جڏهن ڪيترن ئي علائقن جو زميني رابطو مڪمل طور ختم ٿي ويو، تڏهن آسمان ۾ اڏامندڙ هيليڪاپٽر متاثر ماڻهن لاءِ صرف ريسڪيو جو ذريعو نه رهيا، پر انهن لاءِ اميد جي علامت پڻ بڻجي ويا.
۽ هاڻي، سرنگ اندر ڦاٿل ماڻهن جون آوازون ٻڌڻ جي دعويٰ کانپوءِ، نيپال جي بچاءَ واري مهم هڪ ٻئي اهم مرحلي ۾ داخل ٿي وئي آهي جتي هر گذرندڙ لمحو قيمتي آهي ۽ ريسڪيو ٽيمون ملبي، جبلن ۽ ڏکي جاگرافي سان وڙهندي ڦاٿل ماڻهن تائين پهچڻ جي ڪوشش ڪري رهيون آهن.
