نيپال ۽ چين جي سرحدي هماليائي علائقي ۾ اوچتو آيل تباهي مچائيندڙ ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ گهٽ ۾ گهٽ 162 انساني جانيون ڳڙڪائي ڇڏيون، جڏهن ته سوين ماڻهو اڃا تائين گم آهن. ڀوٽي ڪوشي درياهه ۾ اوچتو ايندڙ ٻوڏ جون لهرون 60 فوٽ تائين بلند ٿيڻ جون رپورٽون آهن، جن روڊن، پلن، بجلي جي نظام ۽ آبادين کي سخت نقصان پهچايو. ماهرن موجب برفاني ڍنڍن ۾ تبديليون، گليشيئرز جو ٽٽڻ، تيز برساتون، لينڊ سلائيڊنگ ۽ هماليائي علائقي ۾ وڌندڙ گرمي پد اهڙين اوچتين قدرتي آفتن جا اهم سبب بڻجي رهيا آهن.
نيپال ۽ چين جي سرحد سان لڳندڙ هماليائي علائقو هڪ ڀيرو ٻيهر وڏي قدرتي آفت جي لپيٽ ۾ اچي ويو آهي، جتي درياهه ڀوٽي ڪوشي ۽ ترشولي ۾ اوچتو آيل شديد ٻوڏ ڪيترن ئي ضلعن ۾ تباهي مچائي ڇڏي آهي.
ٻوڏ سان گڏ لينڊ سلائيڊنگ سبب گهر، روڊ، پل، بجلي جو ڍانچو ۽ آبادي وارا علائقا سخت متاثر ٿيا آهن، جڏهن ته وڏي انگ ۾ ماڻهو ٻوڏ جي تيز وهڪري ۾ لڙهي ويا. اختيارين موجب هي تازن سالن دوران نيپال ۾ ايندڙ بدترين قدرتي آفتن مان هڪ آهي.
162 ڄڻا فوت، سوين اڃا گم
نيپالي پوليس موجب ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ سبب فوتين جو انگ 162 تائين پهچي ويو آهي. چتوان ضلعي جي هيٺاهين علائقن مان 64 ڄڻن جا لاش مليا، جڏهن ته نوال پراسي ايسٽ مان 26 لاش هٿ آيا آهن.
اختيارين جو چوڻ آهي ته فوتين جو حتمي انگ وڌيڪ وڌي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته ڪيترن ئي متاثر علائقن تائين پهچڻ اڃا به ڏکيو آهي ۽ سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن جاري آهي.
ابتدائي انگن اکرن موجب گهٽ ۾ گهٽ 403 ماڻهو گم آهن، جن ۾ 341 پرڏيهي شهري شامل آهن. گم ٿيل ماڻهن ۾ نيپالي پوليس جا اهلڪار، فوجي جوان ۽ بجلي کاتي جا ملازم پڻ شامل آهن.
سوين پرڏيهي سياح به لاپتا
هي علائقو دنيا جي مختلف ملڪن مان ايندڙ سياحن ۽ ٽريڪنگ ڪندڙن لاءِ مشهور آهي، تنهنڪري ٻوڏ دوران ڪيترائي پرڏيهي شهري پڻ متاثر ٿيا.
نيپال جي سياحتي بورڊ موجب گم ٿيل پرڏيهي سياحن ۾ ڀارت جا 100 کان وڌيڪ، آمريڪا جا 54، آسٽريليا جا 34 ۽ برطانيا جا 33 شهري شامل آهن.
چين جي تبتي علائقي مان پڻ سرڪاري ميڊيا ٽن ڄڻن جي فوت ٿيڻ ۽ 265 ماڻهن جي گم ٿيڻ جي رپورٽ ڏني آهي.
سرحدي علائقي مان سامهون آيل وڊيوز ۾ پاڻي، مٽي ۽ پٿرن جو هڪ وڏو ۽ انتهائي تيز وهڪرو عمارتن سان ٽڪرائيندي نظر اچي ٿو.
’منهنجو خاندان اکين اڳيان ٻوڏ ۾ وهي ويو‘
سانحي کان بچي ويل ماڻهن ٻوڏ جي شدت بابت دل ڏاريندڙ واقعا ٻڌايا آهن.
هڪ عورت موجب سندس خاندان سندس اکين اڳيان ٻوڏ جي تيز وهڪري ۾ وهي ويو، جڏهن ته هن ۽ سندس پٽ هڪ عمارت جي ڇت تي چڙهي پنهنجي جان بچائي.
متاثر علائقن مان سامهون ايندڙ منظرن ۾ تباهي جي شدت جو اندازو ان ڳالهه مان لڳائي سگهجي ٿو ته ڪيترن ئي هنڌن تي روڊ ۽ پل مڪمل طور تباهه ٿي ويا آهن، جڏهن ته گهرن ۽ ٻين عمارتن ۾ پاڻي ۽ مٽي داخل ٿي وئي آهي.
ڇا واقعي زلزلو آيو هو؟
ٻوڏ کانپوءِ شروعاتي طور تي خدشو ظاهر ڪيو ويو هو ته شايد ان کان اڳ علائقي ۾ زلزلو آيو هجي، ڇاڪاڻ ته ڪجهه هنڌن تي زلزلي جهڙي سرگرمي محسوس ڪئي وئي.
پر آمريڪي جيولوجيڪل سروي جي تجزيي موجب علائقي ۾ اهڙو ڪو زلزلو رڪارڊ نه ٿيو، جيڪو هن تباهي جي وضاحت ڪري سگهي.
ماهرن موجب زلزلي جهڙي سرگرمي جو سبب لينڊ سلائيڊنگ، گليشيئر جي ٽٽڻ ۽ مٽي ۽ پٿرن جي وڏي وهڪري سان لاڳاپيل ٿي سگهي ٿو.
3 هزار کان وڌيڪ اهلڪار ريسڪيو آپريشن ۾
نيپالي اختيارين سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن کي تيز ڪري ڇڏيو آهي. پوليس موجب متاثر علائقن ۾ 3,318 اهلڪار امدادي ۽ ڳولا واري ڪارروائين ۾ حصو وٺي رهيا آهن.
فضائي نگراني دوران رسووا ضلعي ۾ ڀوٽي ڪوشي درياهه جي ڀرپاسي تباهي جا خوفناڪ منظر سامهون آيا آهن، جتي گهرن، روڊن ۽ پلن کي وڏي پيماني تي نقصان پهتو آهي.
ٻوڏ سبب روڊن ۽ پلن کي 15 ارب نيپالي رپين کان وڌيڪ نقصان پهچڻ جو ابتدائي اندازو لڳايو ويو آهي.
امدادي سامان متاثر علائقن ڏانهن روانو
قدرتي آفت کانپوءِ متاثر ماڻهن لاءِ امدادي سرگرميون شروع ڪيون ويون آهن. لڳ ڀڳ 8 ٽن امدادي سامان متاثر علائقن ڏانهن روانو ڪيو ويو آهي.
آمريڪا، چين، يورپي يونين ۽ ڀارت سميت ڪيترن ئي ملڪن نيپال سان يڪجهتي جو اظهار ڪندي امداد ۽ امدادي سامان فراهم ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي.
آخر اهڙي تباهي واري ٻوڏ ڇو آئي؟
ماهرن موجب نيپال ۽ چين جي سرحد تي موجود هماليائي علائقو پنهنجي جاگرافيائي بناوت سبب اوچتين قدرتي آفتن لاءِ انتهائي حساس آهي.
هن علائقي ۾ وڏي تعداد ۾ گليشيئرز ۽ برفاني ڍنڍون موجود آهن. گرمي پد ۾ واڌ سبب گليشيئرز تيزي سان پگهرڻ لڳن ٿا، جنهن سان برفاني ڍنڍن ۾ پاڻي جي مقدار وڌي سگهي ٿي.
جيڪڏهن ڪنهن برفاني ڍنڍ جو بند ٽٽي وڃي يا گليشيئر ۽ جبل جو وڏو حصو اوچتو هيٺ ڪري پوي ته پاڻي، مٽي ۽ پٿرن جو انتهائي تيز وهڪرو پيدا ٿي سگهي ٿو، جيڪو هيٺاهين آبادين تائين پهچي وڏي تباهي مچائي سگهي ٿو.
ان سان گڏ برسات جي موسم ۾ ٿيندڙ شديد برساتون زمين کي ڪمزور ڪري لينڊ سلائيڊنگ جو خطرو وڌائين ٿيون.
موسمياتي تبديلي جو ڪيترو ڪردار آهي؟
ماهرن جو چوڻ آهي ته هماليائي علائقن ۾ وڌندڙ گرمي پد ۽ ماحولياتي تبديليون گليشيئرز ۽ برفاني ڍنڍن جي صورتحال تي اثرانداز ٿي رهيون آهن.
نيپال جي نيشنل ڊزاسٽر رسڪ ريڊڪشن اينڊ مئنيجمينٽ اٿارٽي جي عهديدار ڌرم راج اُپريتي موجب ماضي جي واقعن ۽ مجموعي صورتحال کي ڏسندي بلند هماليائي علائقن ۾ گرمي پد ۾ واڌ ۽ ان جي نتيجي ۾ ٿيندڙ تبديليون اهڙين آفتن جي بنيادي سببن مان ٿي سگهن ٿيون.
بهرحال سائنسدانن جو چوڻ آهي ته هن مخصوص ٻوڏ ۾ موسمياتي تبديلي جي حتمي ڪردار بابت هن وقت ئي قطعي نتيجو ڪڍڻ وقت کان اڳ هوندو. واقعي جي مڪمل سببن ۽ واقعن جي ترتيب کي سمجهڻ لاءِ وڌيڪ سائنسي تحقيق جاري آهي.
نيپال ۾ هن تباهي هڪ ڀيرو ٻيهر اهو سوال اٿاري ڇڏيو آهي ته تيزي سان بدلجندڙ هماليائي ماحول، گليشيئرز جي پگهرڻ، برفاني ڍنڍن ۽ وڌندڙ انتهائي موسمي واقعن جي خطري کي منهن ڏيڻ لاءِ جبلن ۾ قائم آبادين ۽ سياحتي علائقن لاءِ اڳواٽ خبرداري ۽ هنگامي بچاءَ جو نظام ڪيترو ضروري بڻجي چڪو آهي.
