واشنگٽن / تهران: (انٽرنيشنل مانيٽرنگ ڊيسڪ)
آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ڊگهي ڇڪتاڻ ۽ جنگي صورتحال کان پوءِ هڪ ابتدائي امن معاهدو طئي ٿيڻ جي اعلان سان عالمي منڊين ۾ مثبت ردعمل ڏسڻ ۾ آيو آهي. عالمي مارڪيٽ ۾ خام تيل جون قيمتون 4 کان 5 سيڪڙو تائين گهٽجي ويون آهن، جڏهن ته ايشيائي ۽ يورپي اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ به تيزي رڪارڊ ڪئي وئي آهي.
رپورٽن موجب معاهدي تحت آمريڪا ۽ ايران جنگي ڪارروايون روڪڻ، آبنائي هرمز کي ٻيهر کولڻ ۽ ايندڙ 60 ڏينهن دوران وڌيڪ ڳالهين جاري رکڻ تي اتفاق ڪيو آهي. هي ڳالهيون پابندين جي خاتمي، ايران جي جوهري پروگرام ۽ علائقائي سلامتي جهڙن اهم معاملن تي مرڪوز هونديون.
تيل جون قيمتون ڇو گهٽيون؟
آبنائي هرمز دنيا جي سڀ کان اهم سامونڊي واپاري رستن مان هڪ آهي، جتان عالمي تيل جي فراهمي جو لڳ ڀڳ پنجون حصو گذري ٿو. جنگ دوران هن رستي جي بندش سبب عالمي توانائي مارڪيٽن ۾ بحران پيدا ٿيو هو ۽ تيل جون قيمتون تيزي سان وڌي ويون هيون. هاڻي جڏهن آبنائي هرمز جي ٻيهر کولجڻ جا امڪان پيدا ٿيا آهن ته واپارين کي اميد آهي ته تيل جي فراهمي معمول تي ايندي، جنهن سبب برينٽ خام تيل جي قيمت ۾ نمايان گهٽتائي آئي آهي.
جي ڊي وينس جو اهم بيان
آمريڪي نائب صدر جي ڊي وينس معاهدي کي تاريخي پيش رفت قرار ڏيندي چيو آهي ته “هي معاهدو ايندڙ پنجاهه سالن لاءِ وچ اوڀر جي سياسي ۽ معاشي صورتحال کي مڪمل طور تبديل ڪري سگهي ٿو.” سندس چوڻ هو ته جيڪڏهن معاهدي تي مڪمل عملدرآمد ٿيو ته ايران عالمي معيشت ۾ وڌيڪ سرگرم ڪردار ادا ڪري سگهندو، علائقي ۾ ڇڪتاڻ گهٽ ٿيندي ۽ توانائي جي عالمي مارڪيٽن ۾ استحڪام پيدا ٿيندو.
عالمي مارڪيٽن جو ردعمل
امن معاهدي جي خبر اچڻ شرط برينٽ خام تيل جي قيمت ۾ 4 سيڪڙو کان وڌيڪ گهٽتائي آئي.آمريڪي ۽ يورپي اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ واڌ رڪارڊ ڪئي وئي.جاپان، ڏکڻ ڪوريا ۽ ٻين ايشيائي ملڪن جي شيئر مارڪيٽن ۾ نمايان تيزي ڏٺي وئي.ڊالر جي مقابلي ۾ ڪيترين ايشيائي ڪرنسين جي قدر ۾ بهتري آئي.
اڃا به ڪجهه سوال باقي
جيتوڻيڪ امن معاهدي جو اعلان ٿي چڪو آهي، پر ڪيترن تجزيه نگارن جو خيال آهي ته اصل امتحان هاڻي شروع ٿيندو. ايران جي جوهري پروگرام، آمريڪي پابندين جي خاتمي، اسرائيل جي تحفظات ۽ علائقائي اتحادين جي خدشن جهڙا معاملا اڃا مڪمل طور حل ناهن ٿيا. ان ڪري ايندڙ 60 ڏينهن واريون ڳالهيون انتهائي اهم سمجهيون پيون وڃن.
سياسي مبصرن موجب جيڪڏهن هي معاهدو مستقل امن ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو ته نه رڳو ايران ۽ آمريڪا جا لاڳاپا نئين دور ۾ داخل ٿيندا، پر سڄي وچ اوڀر جي سياسي، معاشي ۽ سلامتي واري صورتحال تي به ان جا گهرا اثر پوندا.
