کٽمنڊو (انٽرنيشنل ڊيسڪ) نيپال ۾ 26 آگسٽ تي آيل تباهي مچائيندڙ ٻوڏ ۽ مٽي، پٿرن ۽ برف جي خوفناڪ وهڪري کانپوءِ انساني الميو وڌيڪ سنگين ٿي ويو آهي. اختيارين موجب ٻوڏ ۾ فوت ٿيلن جو انگ 1127 تائين پهچي ويو آهي، جڏهن ته 4 هزار 858 ماڻهو اڃا تائين لاپتا آهن. ان کان به وڌيڪ ڇرڪائيندڙ تفصيل سامهون آيا آهن ته نيپال-چين سرحد تي ٻوڏ کان ڪجهه ئي دير اڳ 300 کان 400 مسافر سرحد پار ڪرڻ لاءِ انتظار ۾ هئا، جڏهن ته ڪيترن ماڻهن بابت اڃا تائين معلوم ناهي ٿي سگهيو ته تباهي واري وهڪري وقت اهي ڪٿي موجود هئا.
سرحدي علائقي مان سامهون آيل سي سي ٽي وي فوٽيج ۾ ڏسي سگهجي ٿو ته ڪجھ ئي سيڪنڊن اندر جبلن مان ايندڙ ڪارو ۽ خوفناڪ وهڪرو پاڻي، مٽي، وڏن پٿرن ۽ برف جي وڏي ٻوڏ ۾ تبديل ٿي وڃي ٿو، جيڪو رستي ۾ ايندڙ عمارتن، پلن، روڊن ۽ سرحدي سهولتن کي پنهنجي لپيٽ ۾ وٺي ڇڏي ٿو.
فوتين جو انگ 1127، 4858 ماڻهو اڃا لاپتا
نيپال پوليس پاران جاري ڪيل انگن اکرن موجب اڱاري جي شام تائين ٻوڏ ۽ برساتن کانپوءِ 1127 لاش هٿ ڪيا ويا، جڏهن ته 4 هزار 858 ماڻهن جي گمشدگي رپورٽ ٿي چڪي آهي.
اختيارين جو چوڻ آهي ته ڪيترن ئي متاثر علائقن ۾ سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن اڃا مڪمل ناهي ٿيو، تنهن ڪري فوتين ۽ لاپتا ماڻهن جو انگ وڌيڪ وڌڻ جو خدشو موجود آهي.
خدشو اهو پڻ ظاهر ڪيو پيو وڃي ته ڪجهه ماڻهو پن بجلي منصوبن جي سرنگن يا ٻين اهڙن هنڌن تي ڦاٿل ٿي سگهن ٿا، جتي امدادي ٽيمن لاءِ پهچڻ انتهائي ڏکيو آهي.
پرڏيهي امدادي ۽ سرچ ٽيمون پڻ متاثر علائقن ۾ پهچي چڪيون آهن ۽ مقامي ادارن سان گڏجي لاپتا ماڻهن جي ڳولا ۽ بچاءَ واري آپريشن ۾ حصو وٺي رهيون آهن.
حڪومت هاڻي بحالي ۽ ٻيهر آبادڪاري طرف وڌڻ جو اعلان ڪري ڇڏيو
نيپال جي وزيراعظم بالين شاهه جو چوڻ آهي ته سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن سان گڏ متاثر ماڻهن تائين امدادي سامان پهچائڻ کانپوءِ حڪومت هاڻي بحالي ۽ ٻيهر آبادڪاري واري مرحلي طرف وڌي رهي آهي.
حڪومت لاءِ چئلينج رڳو لاپتا ماڻهن کي ڳولڻ تائين محدود ناهي، پر هزارين بي گهر ۽ متاثر خاندانن کي ٻيهر آباد ڪرڻ، سندن روزگار بحال ڪرڻ ۽ تباهه ٿيل بنيادي ڍانچي کي ٻيهر تعمير ڪرڻ پڻ وڏو امتحان بڻجي ويو آهي.
اڻڄاتل لاشن جي سڃاڻپ به وڏو مسئلو
ٻوڏ کانپوءِ دريائن ۽ ملبن مان هٿ ايندڙ ڪيترائي لاش اڃا تائين سڃاڻپ کان محروم آهن.
اختيارين پاران اڻڄاتل لاشن کي محفوظ رکڻ لاءِ عارضي انتظام ڪيا ويا آهن، جڏهن ته لاپتا ماڻهن جي خاندانن کان رت جا نمونا وٺي ڊي اين اي ٽيسٽ ذريعي لاشن جي سڃاڻپ ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي پئي وڃي.
نيپال پوليس موجب جيڪڏهن ڪنهن لاپتا نيپالي يا پرڏيهي شهري جي ويجهن رت جي رشتيدارن طرفان درخواست ڏني وڃي ته انهن جا تازا رت جا نمونا حاصل ڪري ڊي اين اي ذريعي لاشن جي سڃاڻپ ۾ مدد ورتي وڃي سگهي ٿي.
سي سي ٽي وي فوٽيج ۾ تباهي جو خوفناڪ منظر
ٻوڏ کانپوءِ سامهون ايندڙ سي سي ٽي وي فوٽيج قدرتي آفت جي شدت جو هڪ انتهائي خوفناڪ منظر پيش ڪري ٿي.
نيپال-تبت سرحد جي چيني پاسي گيرونگ واري علائقي مان سامهون آيل فوٽيج مقامي وقت موجب صبح 10 لڳي 59 منٽ ۽ 53 سيڪنڊن تي رڪارڊ ٿي.
وڊيو جي شروعات ۾ عمارتن جي پويان ڪاري رنگ جي هڪ وڏي ڀت نظر اچي ٿي، جيڪا پهرين نظر ۾ ڪڪرن جهڙي محسوس ٿئي ٿي. پر ڪجهه ئي سيڪنڊن اندر اها ڀت تيز رفتاري سان هيٺ لهندڙ پاڻي، مٽي، پٿرن، برف ۽ چٽانن جي وڏي وهڪري ۾ تبديل ٿي وڃي ٿي.
وهڪرو ايترو تيز هو جو رستي ۾ ايندڙ عمارتون ۽ ٻيو ڍانچو ڪجهه ئي لمحن ۾ ان جي لپيٽ ۾ اچي ويو.
گيرونگ کان رسوا ڳڙهي تائين تباهي
26 آگسٽ تي آيل ٻوڏ گيرونگ ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ وڏي تباهي مچائي.
ٻوڏ کان اڳ ۽ پوءِ جون وڊيوز ۽ سيٽلائيٽ تصويرون تباهي جي وڏي پيماني کي ظاهر ڪن ٿيون. سرحدي ڪمپليڪس جو وڏو حصو وهڪري ۾ لڙهي ويو، جڏهن ته وادي جي تري ۾ موجود ڪيتريون ئي عمارتون مڪمل طور غائب ٿي ويون.
نيپال واري پاسي رسوا ڳڙهي ۾ پڻ صورتحال انتهائي خراب ٿي وئي. ٻوڏ جي وهڪري سبب نيپال ۽ چين کي ملائيندڙ اهم فرينڊ شپ برج تباهه ٿي ويو، جڏهن ته اميگريشن ۽ ڪسٽمز جا مرڪز به ٻوڏ جي لپيٽ ۾ اچي ويا.
سرحدي واپاري علائقي تيموري ۾ پڻ عمارتن ۽ ٻين سهولتن جي تباهي جا منظر سامهون آيا.
ٻوڏ کان اڳ سرحد تي غيرمعمولي رش
هن سانحي بابت سڀ کان اهم سوال اهو بڻجي ويو آهي ته ٻوڏ اچڻ وقت سرحدي علائقي ۾ موجود ماڻهو آخر ڪٿي هئا؟
رپورٽن موجب تيموري اميگريشن آفيس کان لڳ ڀڳ ڏيڍ ڪلوميٽر اتر طرف گهٽي کولا بازار واقع هئي، جڏهن ته اتان چين سان ملائيندڙ فرينڊ شپ برج تقريباً ٻه ڪلوميٽر پري هو.
هن رستي تي دڪان، هوٽل، پارڪنگ ۽ مسافرن جي انتظار لاءِ مختلف هنڌ موجود هئا.
نيپال جو اميگريشن آفيس صبح 8 وڳي کلي ويندو هو. رپورٽن موجب ان ڏينهن صبح 8 لڳي 20 منٽن تي هڪ سرحدي ملازم پنهنجي ساٿي کي فون ڪري ٻڌايو ته سرحد پار ڪرڻ وارو علائقو معمول کان تمام گهڻو مصروف هو.
ان وقت اندازاً 300 کان 400 ماڻهو نيپال کان تبت وڃڻ لاءِ انتظار ڪري رهيا هئا، جڏهن ته چين واري پاسي کان ايندڙ ماڻهو پڻ علائقي ۾ موجود هئا.
پل تائين پهچڻ ۾ 15 کان 20 منٽ لڳندا هئا
اميگريشن جو عمل مڪمل ڪرڻ کانپوءِ مسافرن کي فرينڊ شپ برج تائين پهچڻ لاءِ تقريباً 15 کان 20 منٽ پيدل سفر ڪرڻو پوندو هو.
گروپن يا بسن ذريعي سفر ڪندڙ ماڻهو اڪثر سڀني مسافرن جي اميگريشن مڪمل ٿيڻ تائين گڏ انتظار ڪندا هئا، جڏهن ته دير سان پهچندڙ ڪيترائي مسافر ايندڙ صبح سرحد کلڻ تائين علائقي ۾ ترسندا هئا.
انهيءَ صورتحال سبب اهو طئي ڪرڻ ڏکيو ٿي ويو آهي ته ٻوڏ اچڻ وقت سرڪاري رڪارڊ ۾ موجود 89 پرڏيهي شهرين مان ڪير ڪٿي موجود هو.
ٻوڏ کان اڳ آخري اميگريشن ٽرانزيڪشن
نيپال جي هائيڊرولاجي اينڊ واٽر ريسورسز ريسرچ سينٽر جي تيار ڪيل ٽائيم لائن موجب صبح 8 لڳي 37 منٽن تي اميگريشن سسٽم ۾ آخري ٽرانزيڪشن رڪارڊ ٿي.
ان کان ٻن منٽن کان به گهٽ وقت کانپوءِ سرحد کان مٿانهين جبلن واري علائقي ۾ زلزلي سان لاڳاپيل اوزارن حرڪت رڪارڊ ڪئي.
تحقيق ڪندڙن بعد ۾ ان حرڪت کي گليشيئر جي هڪ حصي جي ٽٽڻ سان ڳنڍيو، جنهن کانپوءِ اوچتو وڏي ٻوڏ جو وهڪرو پيدا ٿيو.
چيني اختيارين موجب مٽي ۽ پاڻي جو وڏو وهڪرو پنهنجي شروعاتي هنڌ کان سرحدي علائقي تائين تقريباً 7 منٽن ۾ پهچي ويو.
يعني سرحدي علائقي ۾ موجود ماڻهن وٽ صورتحال سمجهڻ، محفوظ هنڌ ڏانهن منتقل ٿيڻ يا ڀڄڻ لاءِ انتهائي گهٽ وقت موجود هو.
ماڻهو آخر ڪٿي هئا؟ اھو اڃا بہ سوال آھي
ٻوڏ اچڻ وقت سرحد تي موجود ماڻهو شايد فرينڊ شپ برج ڏانهن وڃي رهيا هئا، گهٽي کولا ۾ انتظار ڪري رهيا هئا يا چين واري پاسي اميگريشن مرڪز ڏانهن وڃڻ جي تياري ڪري رهيا هئا.
پر ڪنهن مخصوص ماڻهو ٻوڏ اچڻ وقت اصل ۾ ڪٿي موجود هو، ان بابت اڃا تائين مڪمل ۽ واضح معلومات سامهون نه اچي سگهي آهي.
اهو ئي سبب آهي جو سرحدي علائقي مان لاپتا ماڻهن جو صحيح انگ طئي ڪرڻ به ڏکيو بڻيل آهي.
گهٽي کولا، جتي سوين ماڻهو رڳو مسافر نه هئا
گهٽي کولا کي رڳو مسافرن جي انتظارگاهه سمجهڻ درست نه ٿيندو.
مقامي ماڻهن موجب هتي لڳ ڀڳ 50 کان 60 گهر موجود هئا، جڏهن ته علائقي ۾ هوٽل، دڪان، مقامي ڪاروبار ۽ چار هائيڊرو پاور ڪمپنين جا آفيس پڻ هئا.
هي علائقو ڪاٺمانڊو کان ايندڙ بسن جو آخري اسٽاپ پڻ هو. ڪسٽمز جي منظوري جو انتظار ڪندڙ ڊرائيور، مددگار، سياحتي گائيڊ ۽ سامان منتقل ڪندڙ ماڻهو به هتي ترسندا هئا.
تبت ويندڙ ڪيترائي مسافر سرحد کولڻ جي انتظار ۾ هڪ ڏينهن اڳ ئي گهٽي کولا پهچي ويندا هئا.
منهنجا 40 کان 50 ويجها دوست لاپتا آهن: مقامي رهواسي
مقامي رهواسي پوکرل موجب سندس 40 کان 50 ويجها دوست اڃا تائين لاپتا آهن.
هن خدشو ظاهر ڪيو ته گهٽي کولا ۽ سرحدي علائقي ۾ فوت يا لاپتا ٿيندڙ ماڻهن جو انگ سرڪاري انگن اکرن کان وڌيڪ ٿي سگهي ٿو.
پوکرل پنهنجي ذاتي اندازي ۾ چيو ته لڳ ڀڳ 2 هزار کان 2 هزار 500 ماڻهو ٻوڏ جي وهڪري جي لپيٽ ۾ اچي سگهن ٿا.
بهرحال، اهو انگ مقامي شخص جو ذاتي اندازو آهي ۽ ان جي آزاد ذريعن کان تصديق نه ٿي سگهي آهي، تنهن ڪري ان کي حتمي انگ طور نٿو پيش ڪري سگهجي.
اميگريشن آفيس به ٻوڏ کان محفوظ نه رهي
پوکرل موجب اميگريشن آفيس درياهه کان تقريباً 100 ميٽر مٿي واقع هئي، پر ٻوڏ دوران پاڻي ۽ ملبو ان سطح کان به مٿي پهچي ويو.
شروعاتي طور مقامي ماڻهن کي اميد هئي ته شايد ڪجهه لاپتا ماڻهو ڪيترائي ڪلوميٽر پري چراگاهن يا محفوظ علائقن ڏانهن پهچي بچي ويا هجن، پر وڏي پيماني تي تباهي ۽ مواصلاتي نظام متاثر ٿيڻ سبب اهڙين امڪانن جي تصديق ڪرڻ ڏکيو بڻيل آهي.
نيپال لاءِ ٻٽو بحران
نيپال ۾ ٻوڏ کانپوءِ صورتحال هاڻي رڳو هڪ قدرتي آفت نه، پر هڪ وڏي انساني ۽ انتظامي بحران جي شڪل اختيار ڪري چڪي آهي.
هڪ طرف 1127 فوتگين ۽ 4858 لاپتا ماڻهن جا انگ حڪومت لاءِ وڏو چئلينج آهن، ته ٻئي طرف سرحدي علائقن ۾ تباهه ٿيل پل، روڊ، اميگريشن ۽ ڪسٽمز مرڪز، رهائشي علائقا ۽ واپاري مرڪز ٻيهر بحال ڪرڻ به انتهائي ڏکيو مرحلو هوندو.
خاص طور نيپال-چين سرحد تي ٻوڏ کان ڪجهه ئي دير اڳ موجود سوين مسافرن بابت اڃا تائين ڪيترائي سوال جواب طلب آهن.
سرچ ۽ ريسڪيو آپريشن جاري آهي، پر لاپتا ماڻهن جي ڳولا، اڻڄاتل لاشن جي سڃاڻپ، سرحدي علائقن ۾ ٿيل تباهي جو صحيح اندازو ۽ هزارين متاثر خاندانن جي ٻيهر آبادڪاري نيپال حڪومت لاءِ هن وقت سڀ کان وڏا امتحان بڻيل آهن.
