دبئي (انٽرنيشنل مانيٽرنگ ڊيسڪ) گذريل ٻن ڏهاڪن دوران گڏيل عرب امارات (UAE) کي عام طور سعودي عرب جو ويجهو اتحادي سمجهيو ويندو هو، جڏهن ته پاڪستان سان به ان جا مضبوط اقتصادي ۽ سياسي لاڳاپا رهيا آهن. پر هاڻي ڪيترائي ماهر چون ٿا ته يو اي اي آهستي آهستي اهڙي پرڏيهي پاليسي اختيار ڪري رهيو آهي، جنهن جو مقصد ٻين ملڪن تي ڀاڙڻ بدران پاڻ کي هڪ آزاد ۽ بااثر علائقائي طاقت طور مڃرائڻ آهي.
نئون امارات ڇا آهي؟
تجزئي نگارن موجب صدر محمد بن زيد النهيان جي قيادت ۾ يو اي اي پنهنجي قومي مفادن کي ترجيح ڏيندي وڌيڪ خودمختيار پاليسي اختيار ڪئي آهي. اڳ ۾ ابوظهبي گهڻن معاملن ۾ رياض سان گڏ هلندو هو، پر هاڻي ڪيترن علائقائي ۽ اقتصادي معاملن ۾ پنهنجا الڳ فيصلا ڪري رهيو آهي.
سعودي عرب سان اختلاف ڇو وڌيا؟
سعودي عرب ۽ يو اي اي هڪ وقت يمن، ايران ۽ ٻين علائقائي معاملن تي تقريباً هڪ جهڙي پاليسي رکندا هئا. پر وقت سان گڏ ٻنهي ملڪن جي ترجيحن ۾ فرق ظاهر ٿيڻ لڳو.
يمن جي جنگ بابت ٻنهي جا مقصد مختلف ٿي ويا. سوڊان جي بحران ۾ به مختلف ڌرين جي حمايت جا الزام سامهون آيا. خليجي علائقي ۾ اقتصادي قيادت لاءِ مقابلو وڌيو. تيل جي پيداوار ۽ توانائي پاليسي بابت اختلاف پيدا ٿيا.
2026ع ۾ يو اي اي جو OPEC ۽ OPEC+ مان نڪرڻ ڪيترن ماهرن جي نظر ۾ ان ڳالهه جو اشارو هو ته ابوظهبي هاڻي رياض جي قيادت هيٺ هلڻ بدران پنهنجي آزاد حڪمت عملي تي عمل ڪرڻ چاهي ٿو.
پاڪستان سان لاڳاپن ۾ تبديلي
پاڪستان ۽ يو اي اي جا لاڳاپا تاريخي طور ويجها رهيا آهن. پاڪستان يو اي اي کي تسليم ڪندڙ پهرين ملڪن مان هو ۽ لکين پاڪستاني اتي ڪم ڪن ٿا. پر تازن سالن ۾ تعلقات وڌيڪ مفادن تي ٻڌل شڪل اختيار ڪري ويا آهن.
تجزئي نگارن موجب يو اي اي هاڻي امداد بدران سيڙپڪاري تي زور ڏئي رهيو آهي. قرضن ۽ مالي سهائتا بابت سخت شرطن جو رجحان وڌيو آهي. پاڪستان کان واپاري ۽ اقتصادي سڌارن بابت وڌيڪ شرطن جي توقع رکي پئي وڃي. تعلقات هاڻي جذباتي بدران اقتصادي مفادن جي بنياد تي هلي رهيا آهن.
اسرائيل ۽ آمريڪا سان ويجهڙائي
يو اي اي 2020ع ۾ اسرائيل سان لاڳاپا معمول تي آڻڻ وارو پهريون اهم عربي ملڪ بڻيو. ان کان پوءِ ٻنهي وچ ۾ اقتصادي، ٽيڪنالاجي ۽ سيڪيورٽي تعاون وڌيو. ماهرن جو چوڻ آهي ته يو اي اي پنهنجي سلامتي لاءِ آمريڪا ۽ اسرائيل سان لاڳاپن کي به وڌيڪ اهميت ڏئي رهيو آهي.
ايران بابت نئين حڪمت عملي
هڪ طرف يو اي اي ايران سان واپاري لاڳاپا برقرار رکڻ چاهي ٿو، ته ٻئي طرف 2026ع جي تڪرارن ۽ حملن کان پوءِ ان جي سلامتي بابت خدشا وڌي ويا آهن. ان ڪري ابوظهبي هاڻي علائقي جي توازن کي نظر ۾ رکندي وڌيڪ محتاط پاليسي اختيار ڪري رهيو آهي.
ڇا يو اي اي پراڻن اتحادين کان پري ٿي رهيو آهي؟
ماهرن جو خيال آهي ته يو اي اي مڪمل طور سعودي عرب يا پاڪستان کان پري نٿو وڃي، پر هو هاڻي اهڙي پاليسي اختيار ڪري رهيو آهي جنهن ۾ قومي مفاد پهرين ترجيح آهي، هر معاملي ۾ آزاد فيصلا ڪيا وڃن ٿا، اقتصادي فائدي کي سياسي وابستگين تي فوقيت ڏني وڃي ٿي.عالمي ۽ علائقائي سطح تي هڪ آزاد طاقت طور سڃاڻپ قائم ڪئي وڃي ٿي.
“نئون امارات” دراصل اهڙي رياست جي تصوير آهي جيڪا پاڻ کي رڳو سعودي عرب جي ساٿي يا پاڪستان جي دوست طور نه، پر وچ اوڀر جي هڪ خودمختيار، اقتصادي طور مضبوط ۽ سفارتي طور اثرائتي طاقت طور ڏسڻ چاهي ٿي. ان پاليسي سبب يو اي اي جا سعودي عرب ۽ پاڪستان سان لاڳاپا ختم ناهن ٿيا، پر انهن جو رخ هاڻي روايتي دوستي بدران قومي مفادن ۽ اقتصادي حساب ڪتاب ڏانهن وڌي رهيو آهي.
