اسلام آباد ( تجزياتي رپورٽ) ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ جنگبندي ۽ امن معاهدي لاءِ ٿيندڙ سفارتي ڪوششن ۾ پاڪستان جو نالو هڪ اهم ثالث طور سامهون آيو آهي. وزيراعظم شهباز شريف دعويٰ ڪئي آهي ته پاڪستان ٻنهي ڌرين کي ڳالهين جي ميز تي آڻڻ ۽ معاهدي تائين پهچائڻ ۾ اهم ڪردار ادا ڪيو. معاهدي موجب جنگي ڪارروائيون روڪڻ، هرمز جي سامونڊي لنگهه کي کولڻ ۽ ايندڙ مرحلي ۾ ايران جي جوهري پروگرام بابت ڳالهين کي اڳتي وڌائڻ تي اتفاق ڪيو ويو آهي.
پاڪستان لاءِ سڀ کان وڏو معاشي فائدو
تجزئي نگارن موجب جيڪڏهن ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ ڇڪتاڻ گهٽجي ٿي ته عالمي مارڪيٽ ۾ تيل جون قيمتون هيٺ اچي سگهن ٿيون. هرمز جو لنگهه عالمي تيل جي فراهمي لاءِ انتهائي اهم آهي، ۽ ان جي بندش سبب تيل مهانگو ٿي ويو هو. هاڻي لنگهه کولڻ جي اعلان کان پوءِ عالمي مارڪيٽن ۾ تيل جي اگهن ۾ گهٽتائي جو رجحان ڏٺو ويو آهي.
پاڪستان پنهنجي تيل جي ضرورتن جو وڏو حصو درآمد ڪري ٿو، تنهن ڪري پيٽرول ۽ ڊيزل جي قيمتن ۾ استحڪام اچي سگهي ٿو. بجلي پيدا ڪرڻ جي لاڳت گهٽجي سگهي ٿي. مهانگائي تي دٻاءُ گهٽجي سگهي ٿو. درآمدي بل ۾ گهٽتائي اچي سگهي ٿي. ڊالر تي دٻاءُ گهٽجڻ سان رپئي کي سهارو ملي سگهي ٿو.
گيس منصوبن جي بحالي جو امڪان
ايران سان لاڳاپيل منصوبن، خاص طور تي ايران-پاڪستان گيس پائيپ لائين، تي آمريڪي پابندين سبب سالن کان اڳڀرائي نه ٿي سگهي آهي. جيڪڏهن ايران ۽ آمريڪا جا لاڳاپا بهتر ٿين ٿا ۽ پابندين ۾ نرمي اچي ٿي ته پاڪستان کي سستي گيس حاصل ڪرڻ جا نوان موقعا ملي سگهن ٿا.
توانائي جي کوٽ کي منهن ڏيندڙ پاڪستان لاءِ اهو هڪ وڏو اقتصادي فائدو ٿي سگهي ٿو، ڇاڪاڻ ته ملڪ کي مهانگي ايل اين جي بدران نسبتاً سستي گيس ملي سگهي ٿي.
عالمي سطح تي پاڪستان جي ساک ۾ اضافو
پرڏيهي معاملن جي ماهرن جو خيال آهي ته جيڪڏهن پاڪستان واقعي ڪامياب ثالث ثابت ٿيو آهي ته ان سان ملڪ جي سفارتي حيثيت مضبوط ٿيندي. ڪيترن ئي عالمي ادارن ۽ تجزئي نگارن پاڪستان کي آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ پيغامن جي ڏي وٺ ۽ ڳالهين کي اڳتي وڌائڻ وارو اهم پل قرار ڏنو آهي.
ان جا ممڪن فائدا هي ٿي سگهن ٿا، آمريڪا سان لاڳاپن ۾ بهتري. ايران سان اعتماد ۾ اضافو. نار ملڪن سان ويجهڙائي برقرار رکڻ عالمي مالياتي ادارن ۾ پاڪستان جي حيثيت مضبوط ٿيڻ. پرڏيهي سيڙپڪاري لاءِ وڌيڪ سازگار ماحول پيدا ٿيڻ.
واپار ۽ سامونڊي رستن کي فائدو
هرمز جو لنگهه عالمي واپار لاءِ انتهائي اهم آهي. جنگ دوران سامونڊي آمدرفت متاثر ٿيڻ سبب پاڪستان کي به خدشا هئا، ڇو ته ملڪ جي اڪثر تيل جون درآمدون خليج مان ٿين ٿيون. امن معاهدي کان پوءِ سامونڊي واپار جي بحالي سان پاڪستان جي بندرگاهن ۽ واپاري سرگرمين کي فائدو پهچي سگهي ٿو.
پاڪستان جي معيشت لاءِ نوان موقعا
پاڪستان جي ناڻي واري وزير محمد اورنگزيب به اشارو ڏنو آهي ته ايران بابت صورتحال ۾ بهتري سان پاڪستان جي اقتصادي منظرنامي ۾ مثبت تبديليون اچي سگهن ٿيون، جيتوڻيڪ حڪومت اڃا بجيٽ جي هدفن ۾ ڪا تبديلينه آندي آهي.
خطرا اڃا به موجود
تنهن هوندي به ماهرن جو چوڻ آهي ته معاهدو اڃا شروعاتي مرحلي ۾ آهي. ايران جي جوهري پروگرام، پابندين جي خاتمي ۽ علائقي ۾ ٻين تڪرارن بابت اهم مسئلا اڃا حل طلب آهن. جيڪڏهن ڳالهين جو عمل ناڪام ٿئي ٿو ته تڪرار ٻيهر شدت اختيار ڪري سگهي ٿو.
جيڪڏهن ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ امن معاهدو مستقل شڪل اختيار ڪري ٿو ته پاڪستان کي سستو تيل، توانائي جي بهتر فراهمي، واپاري سهولتون، سفارتي ساک ۾ اضافو ۽ پرڏيهي سيڙپڪاري جا نوان موقعا حاصل ٿي سگهن ٿا. پر اهي فائدا ان ڳالهه سان مشروط آهن ته معاهدو ڊگهي عرصي تائين برقرار رهي ۽ علائقي ۾ نئين ڇڪتاڻ پيدا نه ٿئي.
