دنيا جي مشهور ترين عمارتن مان هڪ تاج محل صدين کان محبت جي لازوال علامت طور پيش ڪئي ويندي رهي آهي. هر سال لکين ماڻهو ان کي ڏسڻ لاءِ اچن ٿا ۽ اهو سمجهيو وڃي ٿو ته مغل شهنشاهه شاھ جهان پنهنجي محبوب راڻي ممتاز محل جي ياد ۾ هي عظيم مقبرو تعمير ڪرايو. پر هن شاندار محبت جي داستان جي پٺيان هڪ انتهائي دردناڪ انساني ڪهاڻي به لڪل آهي.
ممتاز محل ڪير هئي؟
ممتاز محل جو اصل نالو ارجمند بانو بيگم هو. سندس مڱڻو 1607ع ۾ شهزادي خرم (بعد ۾ شاهه جهان) سان ٿيو ۽ 1612ع ۾ سندن شادي ٿي. شاهه جهان کيس “ممتاز محل” يعني “محل جي چونڊيل هستي” جو لقب ڏنو. تاريخي حوالن موجب هوءَ شاهه جهان جي سڀ کان ويجهي ساٿي، صلاحڪار ۽ اعتماد واري شخص هئي.
19 سالن ۾ 14 حمل
شاهه جهان ۽ ممتاز محل جي شادي لڳ ڀڳ 19 سال هلي. ان عرصي دوران ممتاز محل 14 ٻارن کي جنم ڏنو. انهن مان ڪيترائي ٻار ننڍپڻ ۾ فوت ٿي ويا، جڏهن ته ڪجهه ئي وڏي عمر تائين پهچي سگهيا. لڳاتار ويم ۽ ولادتن ممتاز محل جي صحت تي وڏو اثر وڌو.
تاريخدانن موجب ممتاز محل تقريباً هر سال يا ڏيڍ سال اندر هڪ ٻار کي جنم ڏيندي رهي. هوءَ نه رڳو شاهي محل ۾ رهندي هئي، پر شاهه جهان سان گڏ فوجي مهمن تي به ويندي هئي، جيتوڻيڪ ڪيترن موقعن تي هوءَ ڳورهاري هوندي هئي.
المناڪ موت
1631ع ۾ جڏهن شاهه جهان دکن جي علائقي ۾ فوجي مهم تي هو، تڏهن ممتاز محل به ساڻس گڏ هئي. ان وقت هوءَ پنهنجي چوڏهين ٻار جي ڄمڻ جي انتظار ۾ هئي. برهانپور ۾ ولادت دوران شديد رت وهڻ سبب سندس حالت خراب ٿي وئي ۽ هوءَ فوت ٿي وئي. ان وقت سندس عمر لڳ ڀڳ 38 سال هئي.
ڪيترن مؤرخن جو خيال آهي ته بار بار حمل ۽ ان وقت جي محدود طبي سهولتن سبب سندس جسم تمام گهڻو ڪمزور ٿي چڪو هو، جنهن ڪري هوءَ آخري ولادت برداشت نه ڪري سگهي.
تاج محل جي تعمير
ممتاز محل جي موت کان پوءِ شاهه جهان سخت صدمو محسوس ڪيو. تاريخي رڪارڊ موجب هن پنهنجي زال جي ياد ۾ هڪ اهڙو مقبرو ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو جيڪو دنيا ۾ بي مثال هجي. 1632ع ۾ تاج محل جي تعمير شروع ٿي ۽ ان کي مڪمل ٿيڻ ۾ لڳ ڀڳ ٻه ڏهاڪا لڳا. اڄ تاج محل ۾ ممتاز محل ۽ شاهه جهان ٻنهي جون قبرون موجود آهن.
محبت يا الميو؟
جديد دور ۾ تاج محل بابت هڪ نئون بحث به سامهون آيو آهي. ڪجهه مؤرخن ۽ سماجي مبصرن جو چوڻ آهي ته تاج محل کي صرف محبت جي علامت طور ڏسڻ بدران ممتاز محل جي زندگي ۽ ان دور ۾ عورتن جي حالتن کي به نظر ۾ رکڻ گهرجي. هو سوال اٿارين ٿا ته 19 سالن ۾ 14 حمل هڪ عورت لاءِ ڪيترو وڏو جسماني بار هوندو.
ٻئي طرف ڪيترائي تاريخدان دليل ڏين ٿا ته سترهين صديءَ ۾ وڏن شاهي خاندانن ۾ گهڻا ٻار پيدا ڪرڻ عام ڳالهه هئي، ڇو ته ٻارن جي فوت ٿيڻ جي شرح تمام گهڻي هوندي هئي ۽ جانشيني لاءِ گهڻن وارثن جي ضرورت سمجهي ويندي هئي. انهن جي نظر ۾ ممتاز محل ۽ شاهه جهان جي ويجهي تعلق جا ڪيترائي تاريخي ثبوت موجود آهن.
تاج محل اڄ به دنيا جي حسين ترين عمارتن مان هڪ آهي، پر ان جي سنگ مرمر جي ڀتين پٺيان هڪ عورت جي ڏک، مسلسل حملن ۽ هڪ المناڪ موت جي ڪهاڻي به دفن آهي. ممتاز محل جي وفات کان پوءِ تعمير ٿيل هي شاهڪار هڪ ئي وقت محبت، طاقت، شاهي عظمت ۽ انساني الميي جي علامت بڻجي ويو آهي.
