تهران (انٽرنيشنل ڊيسڪ) ايران ۽ اسرائيل وچ ۾ تازي جنگي ڇڪتاڻ، آمريڪي حملن ۽ سفارتي دٻاءَ کان پوءِ دنيا ۾ اهو سوال وڏي شدت سان اٿاريو پيو وڃي ته ڇا ايران ڪمزور ٿيو آهي يا وري اڳي کان وڌيڪ مضبوط ٿي نڪتو آهي؟ بي بي سي جي تجزيي موجب ان سوال جو سادو جواب ممڪن ناهي، ڇاڪاڻ ته ايران ڪجهه شعبن ۾ نقصان به برداشت ڪيو آهي، پر ڪجهه سياسي ۽ اسٽريٽجڪ فائدا به حاصل ڪيا آهن.
تازي بحران دوران ايران جي ڪيترين فوجي تنصيبات، ميزائل مرڪزن ۽ دفاعي ڍانچي کي نقصان پهتو. ڪيترن اعليٰ فوجي ڪمانڊرن ۽ سائنسدانن جي مارجڻ جون به رپورٽون سامهون آيون. ان سبب ايران جي فوجي صلاحيت کي مختصر مدت لاءِ ڌڪ ضرور رسيو آهي. پر ساڳئي وقت ايران پنهنجي ميزائل نظام ۽ علائقائي اثر رسوخ جو ڪجهه حصو برقرار رکڻ ۾ به ڪامياب رهيو.
بي بي سي جي تجزيي موجب جنگ کان اڳ ايران اندر معاشي بحران، مهانگائي ۽ حڪومت مخالف احتجاجن سبب حڪمرانن تي دٻاءُ وڌي رهيو هو. پر جڏهن ملڪ کي ٻاهرين خطري کي منهن ڏيڻو پيو ته قومي يڪجهتي جو عنصر وڌيڪ نمايان ٿيو ۽ حڪومت کي اندروني سطح تي ڪجهه سياسي فائدو حاصل ٿيو. خارجي خطري سبب ڪيترن مخالف حلقن به قومي مفاد جي نالي تي حڪومت سان اختلافن کي عارضي طور پوئتي رکيو.
ايران اهو موقف اختيار ڪيو ته هو آمريڪا ۽ اسرائيل جهڙين طاقتور قوتن جي دٻاءَ باوجود پنهنجي خودمختياري ۽ دفاعي صلاحيتن تي سمجهوتو ڪرڻ لاءِ تيار ناهي. ان موقف سبب وچ اوڀر ۽ عالمي ڏکڻ جي ڪجهه ملڪن ۾ ايران لاءِ همدردي پڻ پيدا ٿي. ساڳئي وقت ايران اڃا تائين آمريڪي پابندين، معاشي بحران ۽ سفارتي اڪيلائي جهڙن مسئلن کي منهن ڏئي رهيو آهي.
تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن طاقت کي صرف فوجي مزاحمت سان نه پر معيشت سان به ماپيو وڃي ته ايران اڃا به سخت چئلينجن کي منهن ڏئي رهيو آهي. پابندين، ڪرنسي جي ڪمزوري، بيروزگاري ۽ مهانگائي سبب عام ايراني شهري جي زندگي تي دٻاءُ برقرار آهي. اهي مسئلا ايران جي ڊگهي مدي واري طاقت لاءِ اهم آزمائش آهن.
بي بي سي جي جائزي موجب ايران کي مڪمل فاتح يا مڪمل شڪست خور قرار ڏيڻ درست نه ٿيندو. فوجي ۽ معاشي لحاظ کان ايران کي نقصان پهتو آهي، پر سياسي ۽ نفسياتي سطح تي ايران اهو تاثر ڏيڻ ۾ ڪامياب رهيو آهي ته هو شديد دٻاءَ باوجود بيٺو رهيو. تنهنڪري ڪيترن مبصرن جي راءِ آهي ته ايران ڪجهه شعبن ۾ ڪمزور ٿيو آهي، جڏهن ته ڪجهه شعبن ۾ سندس حيثيت ۽ مزاحمتي سڃاڻپ اڳي کان وڌيڪ مضبوط ٿي سامهون آئي آهي.
