ڪابل/ماسڪو: (مانيٽرنگ ڊيسڪ)
طالبان حڪومت ۽ روس وچ ۾ سيڪيورٽي سهڪار بابت مفاهمتي يادداشت (ايم او يو) تي صحيحون ٿيڻ کان پوءِ افغانستان جي مستقبل، سلامتي ۽ پرڏيهي پاليسي بابت نئين بحث جنم ورتو آهي. 27 مئي تي ٿيل هن معاهدي کي ڪجهه حلقا طالبان حڪومت لاءِ سفارتي ڪاميابي قرار ڏئي رهيا آهن، جڏهن ته ڪيترائي تجزيه نگار ان کي افغانستان لاءِ نئين جيوپوليٽيڪل پيچيدگين جي شروعات پڻ سمجهن ٿا.
عرب ميڊيا ۾ شايع ٿيل هڪ تجزياتي رپورٽ موجب طالبان حڪومت روس سان سيڪيورٽي لاڳاپا مضبوط ڪري عالمي سطح تي پنهنجي حيثيت بهتر بڻائڻ جي ڪوشش ڪري رهي آهي. بهرحال ماهرن جو خيال آهي ته هي معاهدو بظاهر افغانستان جي ڊگهي مدي وارن قومي مفادن کي اڳتي وڌائڻ ۾ گهڻو اثرائتو ثابت ٿيندو نظر نٿو اچي.
روس جي محدود صلاحيت
تجزيي موجب روس هن وقت يوڪرين جنگ، اقتصادي پابندين ۽ پنهنجي اندروني مسئلن سبب اهڙي پوزيشن ۾ ناهي جو افغانستان کي وڏي پيماني تي فوجي يا مالي مدد فراهم ڪري سگهي. ان ڪري طالبان حڪومت کي هن معاهدي مان محدود حفاظتي ۽ سفارتي فائدا حاصل ٿي سگهن ٿا.
ماهرن جو چوڻ آهي ته روس لاءِ به افغانستان سان ويجهڙائي جو مقصد وچ ايشيا ۾ پنهنجي اثر رسوخ کي برقرار رکڻ ۽ شدت پسند تنظيمن جي خطري کي ڪنٽرول ڪرڻ آهي، نه ڪي افغانستان جي مڪمل معاشي يا فوجي بحالي.
افغانستان جو اصل مسئلو ڇا آهي؟
سياسي مبصرن جي راءِ آهي ته افغانستان جو بنيادي مسئلو پرڏيهي سيڪيورٽي تعاون نه پر اندروني سياسي جواز، عوامي قبوليت ۽ جامع سياسي نظام جو فقدان آهي.
طالبان حڪومت کي اڃا تائين دنيا جي اڪثر ملڪن طرفان رسمي طور تسليم نه ڪيو ويو آهي. انساني حقن، عورتن جي تعليم، سياسي آزادي ۽ شموليت بابت عالمي خدشا برقرار آهن، جنهن سبب افغانستان عالمي برادري کان مڪمل سفارتي ۽ معاشي سهڪار حاصل ڪرڻ ۾ ناڪام رهيو آهي.
روس ۽ طالبان جا لاڳاپا
گذريل ڪجهه سالن دوران روس ۽ طالبان وچ ۾ لاڳاپا تيزي سان بهتر ٿيا آهن. روس انهن ملڪن مان هڪ آهي جنهن طالبان حڪومت سان سفارتي رابطا برقرار رکيا آهن ۽ واپار، توانائي ۽ سيڪيورٽي شعبن ۾ سهڪار وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.
روس خاص طور تي داعش خراسان جهڙين تنظيمن کي خطي لاءِ خطرو سمجهي ٿو ۽ ان حوالي سان طالبان سان انٽيليجنس ۽ سيڪيورٽي تعاون کي اهميت ڏئي رهيو آهي.
نئون جيوپوليٽيڪل توازن
تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته روس سان وڌندڙ ويجهڙائي افغانستان کي هڪ نئين جيوپوليٽيڪل راند جو حصو بڻائي سگهي ٿي، جتي روس، چين، ايران، پاڪستان ۽ اولهه جي طاقتن جا مفاد هڪ ٻئي سان ٽڪرائجن ٿا.
اهڙي صورتحال ۾ طالبان حڪومت کي وڏي احتياط سان سفارتي توازن برقرار رکڻو پوندو ته جيئن افغانستان ڪنهن هڪ طاقت جي اثر هيٺ اچڻ بدران سڀني علائقائي ۽ عالمي ملڪن سان متوازن لاڳاپا قائم رکي سگهي.
مستقبل بابت سوال
سياسي مبصرن موجب طالبان-روس سيڪيورٽي معاهدو مختصر مدي ۾ طالبان حڪومت جي سفارتي حيثيت کي ڪجهه مضبوط ڪري سگهي ٿو، پر افغانستان جي ڊگهي مدي واري استحڪام جو دارومدار اڃا به معاشي بحالي، سياسي شموليت، عالمي قبوليت ۽ عوامي اعتماد جي بحالي تي هوندو.
انهن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن طالبان حڪومت اندروني مسئلن کي حل ڪرڻ ۾ ناڪام رهي ته روس يا ڪنهن ٻئي ملڪ سان سيڪيورٽي معاهدا افغانستان جي بنيادي چئلينجن جو مستقل حل ثابت نه ٿي سگهندا.
