دوها(انٽرنيشنل ڊيسڪ) آمريڪا ۽ ايران وچ ۾ وڌندڙ فوجي ڇڪتاڻ ۽ ان سان لاڳاپيل علائقائي بحران کان پوءِ وچ اوڀر جي سياسي صورتحال تي نوان سوال اڀري رهيا آهن. ڪيترن ئي تجزيه نگارن جو خيال آهي ته هن تڪرار جو سڀ کان وڏو سياسي ۽ سفارتي نقصان عرب ملڪن کي برداشت ڪرڻو پيو، جيڪي هڪ ئي وقت آمريڪا جا اتحادي به آهن ۽ ايران جا پاڙيسري به.
گذريل ڪجهه سالن دوران سعودي عرب، گڏيل عرب امارات، قطر، بحرين ۽ ٻين خليجي ملڪن ايران سان لاڳاپا بهتر ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي هئي. انهن ملڪن جو بنيادي مقصد علائقي ۾ استحڪام آڻڻ، معاشي ترقي تي ڌيان ڏيڻ ۽ وڏي جنگ کان بچڻ هو. پر آمريڪا ۽ ايران جي تڪرار انهن ڪوششن کي سخت ڌڪ رسايو.
خليجي ملڪن جون معيشتون تيل، گيس، سياحت ۽ پرڏيهي سيڙپڪاري تي ڀاڙين ٿيون. جنگي ماحول سبب عالمي سيڙپڪار محتاط ٿي ويا آهن، جڏهن ته تيل جي واپار، سامونڊي رستن ۽ علائقائي ڪاروبار بابت به خدشا وڌي ويا آهن. جيڪڏهن تڪرار ڊگهو ٿيو ته ان جا منفي اثر عرب ملڪن جي ترقياتي منصوبن تي به پئجي سگهن ٿا.
خليج ۾ موجود آمريڪي فوجي اڏا ڪيترن ئي عرب ملڪن ۾ آهن. جيڪڏهن ايران ۽ آمريڪا وچ ۾ سڌي فوجي ويڙهه وڌي ٿي ته اهي اڏا ممڪن هدف بڻجي سگهن ٿا، جنهن سان عرب ملڪن جي قومي سلامتي لاءِ نوان خطرا پيدا ٿيندا.
عرب حڪومتون هڪ طرف آمريڪا سان پنهنجي ڊگهي دفاعي ۽ اقتصادي لاڳاپن کي برقرار رکڻ چاهين ٿيون، جڏهن ته ٻئي طرف ايران سان به مڪمل ٽڪراءَ کان پاسو ڪرڻ گهرن ٿيون. ان ڪري گهڻا عرب ملڪ جنگ بدران ڳالهين، سفارتڪاري ۽ جنگبندي جي حمايت ڪري رهيا آهن.
ڪجهه ماهرن موجب ايران اهو تاثر ڏيڻ ۾ ڪامياب ٿيو آهي ته هو آمريڪي ۽ اسرائيلي دٻاءَ باوجود مڪمل طور تي ڪمزور نه ٿيو آهي. ان سان گڏ ايران پنهنجي حامين کي اهو پيغام به ڏنو آهي ته هو علائقي ۾ پنهنجو اثر برقرار رکڻ جي صلاحيت رکي ٿو، جيتوڻيڪ ان کي فوجي ۽ معاشي نقصان به برداشت ڪرڻو پيو آهي.
تجزيه نگارن جي نظر ۾ آمريڪا ۽ ايران جي تڪرار جو سڀ کان وڏو بار عرب ملڪن تي پيو آهي. انهن کي سلامتي، معيشت، سفارتڪاري ۽ علائقائي استحڪام بابت هڪ ئي وقت ڪيترن ئي چئلينجن کي منهن ڏيڻو پئجي رهيو آهي. جيڪڏهن ايندڙ مهينن ۾ سفارتي حل نه نڪتو ته وچ اوڀر ۾ غيريقيني صورتحال وڌيڪ گهري ٿي سگهي ٿي، جنهن جا اثر سڄي دنيا جي توانائي مارڪيٽن ۽ عالمي معيشت تي به پئجي سگهن ٿا.
