مظفرآباد: (خاص رپورٽ) پاڪستان جي زير انتظام آزاد ڄمون ۽ ڪشمير ۾ قانون ساز اسيمبلي جي 12 مخصوص “مهاجر سيٽن” تي هلندڙ سياسي تڪرار هاڻي هڪ مڪمل آئيني ۽ سياسي بحران جي صورت اختيار ڪري چڪو آهي. حڪومت، اپوزيشن ۽ عوامي تحريڪن وچ ۾ اختلافن سبب معاملو ڊيڊ لاڪ تائين پهچي ويو آهي، جڏهن ته سپريم ڪورٽ ۾ به هن نظامي ڍانچي بابت ريفرنس جي ٻڌڻي جاري آهي.
مهاجر سيٽن جو پسمنظر ڇا آهي؟
آزاد ڪشمير اسيمبلي ۾ ڪل 53 سيٽن مان 12 سيٽون پاڪستان جي مختلف شهرن ۾ رهندڙ انهن ڪشميري مهاجرن لاءِ مخصوص آهن، جيڪي 1947 ۽ 1965 جي لڏپلاڻ کانپوءِ پاڪستان ۾ آباد ٿيا.
اهي ووٽر هڪ ئي علائقي ۾ نه پر سڄي ملڪ ۾ پکڙيل آهن، جن ۾ پنجاب، سنڌ ۽ ٻين صوبن جا شهر شامل آهن. انهن سيٽن کي آزاد ڪشمير جي سياسي نظام ۾ هڪ اهم حيثيت حاصل آهي، ڇو ته انهن جو نتيجو حڪومت سازي تي سڌو اثر وجهي ٿو.
تڪرار ڇو وڌيو؟
تازو سالن ۾ هن نظام تي ڪيترائي سوال اٿاريا ويا آهن:
1. نمائندگي جو سوال
تنقيد ڪندڙن جو چوڻ آهي ته جيڪي ماڻهو ڪڏهن به ڪشمير جي زمين تي نه رهيا، اهي 12 سيٽن ذريعي مقامي 40 لک کان وڌيڪ آبادي جي حڪومت جو فيصلو ڪن ٿا.
2. سياسي استعمال جا الزام
مختلف سياسي جماعتن تي الزام لڳايو ويو آهي ته اهي مهاجر سيٽن کي حڪومت ٺاهڻ لاءِ “فيصلا ڪن اوزار” طور استعمال ڪن ٿيون، جنهن سان مقامي ووٽرن جو اثر گهٽجي وڃي ٿو.
3. انتظامي پيچيدگيون
ڇو ته اهي حلقا سڄي پاڪستان ۾ پکڙيل آهن، ان ڪري چونڊ مهم، نگراني ۽ نتيجن تي اعتراض هميشه تڪراري رهيا آهن.
سياسي پارٽين جو ڪردار
رپورٽن موجب وڏيون سياسي پارٽيون جهڙوڪ مسلم ليگ ن، پاڪستان پيپلز پارٽي ۽ ٻين جماعتن جو اثر انهن سيٽن تي گهڻو آهي، ۽ اڪثر حڪومت سازي جو توازن انهن 12 سيٽن جي نتيجن تي بيهندو آهي.
ناقدن جو خيال آهي ته هي صورتحال مقامي جمهوريت کي ڪمزور ڪري ٿي، جڏهن ته حامين جو موقف آهي ته هي سيٽون تاريخي لڏپلاڻ جو سياسي اعتراف آهن.
موجوده بحران ۽ ڊيڊ لاڪ
تازو مهينن ۾ معاملو ان وقت وڌيڪ خراب ٿيو جڏهن سياسي ڌرين ۾ ڳالهين ناڪام ٿيون، احتجاجي تحريڪون تيز ٿيون، حڪومت ڪجهه گروپن کي سخت قدم تحت نشانو بڻايو ۽ سپريم ڪورٽ ۾ معاملو ريفرنس جي صورت ۾ پهچي ويو ان سڀني عملن سان سياسي نظام ۾ عدم استحڪام وڌي ويو آهي.
عوامي تحريڪ جو موقف
جوائنٽ عوامي ايڪشن ڪميٽي ۽ ٻين گروپن جو موقف آهي ته مهاجر سيٽن کي ختم يا محدود ڪيو وڃي مقامي ماڻهن جي نمائندگي کي اصل وزن ڏنو وڃي چونڊ نظام کي نئين سر ترتيب ڏنو وڃي انهن تحريڪن جي احتجاجن سبب ڪيترن هنڌن تي هڙتالون ۽ مظاهرا به ٿيا آهن.
اڳتي ڇا ٿي سگهي ٿو؟
ماهرن موجب ٽي ممڪن رستا سامهون آهن:
1. موجوده نظام برقرار
سيٽن کي برقرار رکندي صرف انتظامي سڌارا ڪيا وڃن.
2. آئيني ترميم
سيٽن جي حيثيت کي گهٽايو يا علامتي نمائندگي تائين محدود ڪيو وڃي.
3. مڪمل نئون چونڊ نظام
سڄي اسيمبلي جي سيٽن ۽ ووٽنگ ڍانچي کي ٻيهر ترتيب ڏنو وڃي.
مهاجرن جي 12 سيٽن جو معاملو هاڻي صرف چونڊن جو نه رهيو آهي، پر اهو آزاد ڪشمير جي سياسي مستقبل، نمائندگي جي انصاف ۽ جمهوري توازن جو بنيادي سوال بڻجي چڪو آهي. جيڪڏهن سياسي ڌريون گڏجي حل نه ڳوليون ته اهو ڊيڊ لاڪ وڌيڪ گهرو بحران پيدا ڪري سگهي ٿو، جيڪو علائقي جي استحڪام لاءِ خطرو بڻجي سگهي ٿو.
