اسلام آباد / واشنگٽن: (مانيٽرنگ ڊيسڪ)
آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ امن معاهدي جي اعلان کانپوءِ عالمي سطح تي هڪ نئين سياسي بحث جنم ورتو آهي. ڪيترن ئي مبصرن، سفارتڪارن ۽ سياسي حلقن جو خيال آهي ته جيڪڏهن هي معاهدو مستقل امن ۾ تبديل ٿئي ٿو ته آمريڪي صدر ڊونلڊ ٽرمپ کي نوبيل امن انعام لاءِ سنجيدگي سان غور هيٺ آندو وڃي. ساڳئي وقت اهو سوال به اٿاريو پيو وڃي ته پاڪستان جي وزيراعظم شهباز شريف جي ثالثي ۽ سفارتي ڪردار کي به مناسب ڪريڊٽ ملڻ گهرجي.
رپورٽن موجب پاڪستان ڪيترن ئي مهينن کان آمريڪا ۽ ايران جي وچ ۾ ڳجهن ۽ کليل سفارتي رابطن ۾ اهم ڪردار ادا ڪندو رهيو. آخرڪار اسلام آباد ۾ ٿيندڙ ڳالهين کانپوءِ ٻنهي ڌرين جنگ بندي ۽ امن معاهدي جي ابتدائي متن تي اتفاق ڪيو، جنهن جي باضابطه صحيحن لاءِ سوئٽزرلينڊ ۾ تقريب رٿيل آهي.
ٽرمپ کي نوبيل انعام ڏيڻ جون تجويزون
امن معاهدي جي اعلان کانپوءِ سوشل ميڊيا ۽ سياسي حلقن ۾ اهو مطالبو زور وٺي ويو آهي ته ڊونلڊ ٽرمپ کي نوبيل امن انعام لاءِ نامزد ڪيو وڃي. پاڪستاني حڪومت سان لاڳاپيل بيانن ۽ سوشل ميڊيا پوسٽن ۾ به ٽرمپ جي “فيصلا ڪن سفارتڪاري” کي ساراهيو ويو آهي.
ٽرمپ جي حامين جو چوڻ آهي ته ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ جنگ روڪائڻ ۾ سندس اهم ڪردار رهيو.
آبنائي هرمز جي ٻيهر کولجڻ سان عالمي معيشت کي وڏو رليف مليو.
وچ اوڀر ۾ وڏي پيماني جي جنگ جا خطرا گهٽجي ويا.
عالمي تيل جون قيمتون هيٺ آيون ۽ مارڪيٽن ۾ استحڪام پيدا ٿيو.
شهباز شريف کي به ڪريڊٽ ڏيڻ جو مطالبو
ٻئي طرف ڪيترن تجزيه نگارن جو چوڻ آهي ته جيڪڏهن ٽرمپ کي امن معاهدي جو ڪريڊٽ ڏنو وڃي ٿو ته پوءِ شهباز شريف جي ڪردار کي نظرانداز نٿو ڪري سگهجي. پاڪستان ئي اهو ملڪ هو جنهن ٻنهي ڌرين کي ڳالهين جي ميز تي آندو ۽ معاهدي جي تياري ۾ ثالثي ڪئي.
ڪجهه مبصرن جو خيال آهي ته “جيڪڏهن امن جو اعزاز ڪنهن کي ملڻ گهرجي ته ان ۾ ثالث جو ڪردار به شامل هجڻ گهرجي.” انهن موجب پاڪستان جي سفارتي ڪوششن کانسواءِ شايد هي معاهدو ممڪن نه هجي ها.
عالمي ردعمل
معاهدي جو اعلان ٿيڻ شرط عالمي مارڪيٽن ۾ مثبت ردعمل ڏٺو ويو. خام تيل جون قيمتون گهٽجي ويون، ايشيائي ۽ يورپي اسٽاڪ مارڪيٽن ۾ تيزي آئي ۽ گڏيل قومن سميت ڪيترن ملڪن هن پيش رفت جو آڌرڀاءُ ڪيو. البت ڪجهه حلقا اڃا به محتاط آهن، ڇاڪاڻ ته ايران جي جوهري پروگرام ۽ پابندين جهڙا اهم معاملا اڃا مڪمل طور حل ناهن ٿيا.
نوبيل انعام جو فيصلو ڪير ڪندو؟
ماهرن موجب ڪنهن به ملڪ يا حڪومت جي سفارش سان نوبيل امن انعام خودڪار طريقي سان نٿو ملي. آخري فيصلو ناروي جي Norwegian Nobel Committee ڪندي آهي، جيڪا مختلف نامزدگين جو جائزو وٺي انعام جو اعلان ڪندي آهي.
ايران ۽ آمريڪا جي وچ ۾ امن معاهدي نه رڳو وچ اوڀر جي سياست ۾ نئون باب کوليو آهي، پر ان سان گڏ اهو بحث به شروع ٿي ويو آهي ته هن سفارتي ڪاميابي جو اصل ڪريڊٽ ڪنهن کي ملڻ گهرجي. هڪ پاسي ڊونلڊ ٽرمپ لاءِ نوبيل امن انعام جون ڳالهيون ٿي رهيون آهن، ته ٻئي پاسي شهباز شريف جي ثالثي واري ڪردار کي به عالمي سطح تي تسليم ڪرڻ جو مطالبو زور وٺي رهيو آهي. ايندڙ هفتن ۾ معاهدي جي عملي شڪل سامهون اچڻ سان شايد هن بحث کي وڌيڪ شدت ملي.
