نئين دهلي: ڀارت جي اڳوڻي آرمي چيف منوج مڪنڊ نرواني (رٽائرڊ) جنرل منوج مڪنڊ نرواني چيو آهي ته پاڪستان ۽ چين سان ڀارت جي سرحدي حالتون هڪ جهڙيون ناهن، تنهن ڪري ٻنهي محاذن تي فوجي حڪمت عمليون به مختلف آهن.
بي بي سي اردو کي ڏنل هڪ تفصيلي انٽرويو ۾ جنرل نرواني چيو ته پاڪستان سان لڳندڙ ڪنٽرول لائين ۽ سرحدي علائقن ۾ حالتون گهڻو ڪري سرگرم ۽ تڪراري رهنديون آهن، جتي فوجي اهلڪارن کي خطري جي صورت ۾ فوري ردعمل ۽ فائرنگ جي اجازت هوندي آهي. سندس چوڻ هو ته پاڪستاني سرحد تي ڪيترن ئي سالن کان دراندازي، فائرنگ ۽ دهشتگردي سان لاڳاپيل مسئلا موجود رهيا آهن، جنهن ڪري فوج کي تيز ۽ فوري ڪارروائي جي ضرورت پوندي آهي.
هن چيو ته ان جي ابتڙ چين سان لڳندڙ سرحد تي صورتحال مختلف نوعيت جي آهي. اتي ٻنهي ملڪن وچ ۾ مختلف فوجي ۽ سفارتي معاهدا موجود آهن، جن تحت سرحدي علائقن ۾ هٿيارن جي استعمال بابت سخت ضابطا لاڳو ڪيا ويا آهن. جنرل نرواني موجب چين سان تڪرار جي صورت ۾ به پهريون زور ڳالهين، مقامي ڪمانڊرن جي رابطن ۽ سفارتي ذريعن ذريعي مسئلو حل ڪرڻ تي ڏنو ويندو آهي.
اڳوڻي ڀارتي آرمي چيف چيو ته پاڪستان ۽ چين کي هڪ جهڙي نظر سان ڏسڻ درست نه هوندو، ڇاڪاڻ ته ٻنهي ملڪن سان تڪرارن جي تاريخ، جغرافيائي حالتون ۽ فوجي انتظام مختلف آهن. سندس خيال ۾ پاڪستاني سرحد تي ننڍا واقعا به جلدي فوجي ڇڪتاڻ ۾ تبديل ٿي سگهن ٿا، جڏهن ته چين سان اختلاف گهڻو ڪري ڊگهي مدي واري سفارتڪاري ۽ فوجي ڳالهين ذريعي سنڀاليا ويندا آهن.
جنرل نرواني پنهنجي دورِ ملازمت دوران چين سان سرحدي ڇڪتاڻ، خاص طور تي لداخ واري بحران جو به ذڪر ڪيو. هن چيو ته ان بحران دوران ٻنهي ملڪن وچ ۾ فوجي سطح تي ڪيترن ئي دورن جون ڳالهيون ٿيون، جن جي نتيجي ۾ ڪجهه علائقن مان فوجن جي واپسي ممڪن ٿي. هن زور ڏنو ته وڏي طاقت رکندڙ پاڙيسري ملڪن وچ ۾ فوجي طاقت سان گڏ سفارتڪاري به انتهائي اهم هوندي آهي.
هن انٽرويو دوران ڀارت جي قومي سلامتي، سرحدي انتظام ۽ علائقائي صورتحال بابت به خيالن جو اظهار ڪيو. سندس چوڻ هو ته ڏکڻ ايشيا ۾ پائيدار امن لاءِ پاڙيسري ملڪن وچ ۾ اعتماد جي بحالي، سياسي رابطن ۽ تڪرارن جي پرامن حل جي ضرورت آهي.
تجزيه نگارن موجب جنرل نرواني جا اهي بيان ان ڳالهه جي عڪاسي ڪن ٿا ته ڀارت جي فوج پاڪستان ۽ چين بابت مختلف فوجي نظريا اختيار ڪري ٿي. هڪ طرف پاڪستاني سرحد تي فوري ردعمل واري حڪمت عملي موجود آهي، جڏهن ته ٻي طرف چين سان معاملا گهڻو ڪري سفارتي ۽ فوجي ڳالهين ذريعي حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي.
